Học lệch

Các trường ở Mỹ xét thành tích học tập qua học bạ từ lớp 9 đến nửa năm lớp 12. Đại học Quốc gia Singapore (NUS) hay Đại học Quản trị Singapore (SMU)... đều yêu cầu điểm tốt nghiệp cao. Nhiều học sinh bị loại ngay vòng sơ tuyển vì tuy điểm toán cao nhưng các môn còn lại đều yếu.

Nói là bất ngờ vì hiệu ứng không xuất phát từ một cải cách trong nước mà do tác động của cách tuyển sinh ở nước ngoài! Một chuyện nữa các em kháo nhau rất sôi nổi là hoạt động ngoại khóa, là việc tham gia các hoạt động xã hội. Dù hơi buồn vì động lực tìm đến những sinh hoạt như thế một phần nhằm làm đẹp hồ sơ tuyển sinh (các trường đại học nước ngoài rất coi trọng những hoạt động xã hội), kết quả sau cùng vẫn là sự thay đổi của các em về chuyện học và chuyện đời. Nhiều em tâm sự trên mạng rằng thoạt tiên chỉ tham gia để lấy thành tích, nhưng dần dần hiểu ra ý nghĩa của yêu cầu này và tự mình hình thành được sự say mê hoạt động xã hội thật sự.

Chuyện chống học lệch hay chuyện khuyến khích học sinh tham gia sinh hoạt ngoại khóa ở nước ta có khó không? Có tốn kém không? Có hiệu quả không đối với đại đa số học sinh sẽ không đi du học? Thiết nghĩ sẽ không khó lắm nếu chúng ta chịu khó quan sát cách các nước khác đã làm. Mà chúng ta đang ở trong môi trường thuận lợi hơn bao giờ hết để đưa ra những cải cách triệt để. Ngành giáo dục đang bàn khả năng bỏ kỳ thi tuyển sinh đại học.

Tại sao không nhân dịp này giao hẳn quyền tự chủ xây dựng qui chế tuyển sinh riêng cho các trường đại học? Chất lượng đào tạo của một trường đại học được quyết định bởi chất lượng sinh viên họ cho ra trường. Sớm muộn gì các trường cũng hiểu họ phải tìm cách tuyển cho được những sinh viên toàn diện, không phải là những con số điểm trần, điểm sàn khô khan mà là một sinh viên học đều các môn, có kỹ năng giao tiếp xã hội, nắm kiến thức chung và biết phương pháp học.

Thật đáng buồn khi xem những chương trình như “Rung chuông vàng” và chứng kiến cảnh sinh viên không biết gì về những kiến thức liên quan ngay đến chính ngành mình được đào tạo. Ấy là vì các em học lệch ngay khi đã là sinh viên, chỉ chăm chăm nhận kiến thức nào phục vụ việc thi cử chứ không biết thu nhận kiến thức cho chính mình.

Nếu bắt đầu sớm, sự chuyển biến muốn lan đến các trường trung học cũng phải mất vài năm. Nhưng nếu không làm thì chúng ta sẽ không chứng kiến được sự chuyển biến nào cả. Lúc đó, thành tích học tập của các em ở những lớp cuối cấp phổ thông trung học sẽ là căn cứ để các trường đại học chọn lọc sinh viên cho mình. Đố em nào dám học lệch khi biết trường đại học mình mơ ước sẽ đọc kỹ học bạ của các em.

Nếu nhìn vấn đề theo góc độ này, chúng ta sẽ thấy cuộc tranh luận về chuyện phân ban là không cần thiết. Thay vì phân ban, các trường sẽ tổ chức những lớp nâng cao cho các môn; em nào có năng khiếu hay có đam mê sẽ vào học. Đó không phải là các lớp chuyên, lớp chọn chỉ nhằm kiếm giải học sinh giỏi mà là các lớp nâng cao kiến thức. Với những học sinh có đam mê, chỉ cần được thầy giáo hướng dẫn thêm một ít, các em sẽ tự học là chính.

Thay đổi cách thi cử hay kiểm tra kiến thức ở cấp phổ thông cũng sẽ tạo hiệu ứng tốt cho việc chống học lệch. Bỏ lối kiểm tra khả năng học thuộc lòng sẽ buộc các em đọc sách giáo khoa hay nghe bài giảng theo cách khác: không còn học thuộc lòng như cháo để khi viết xong bài làm, kiến thức cũng trôi tuột theo.

Lúc đó, học sinh sẽ phải đọc hay nghe giảng và tham gia thảo luận, thậm chí tranh luận để nắm được vấn đề. Thời đại này, chỉ cần gõ mấy từ vào Google là biết ngay nhà văn này sinh năm mấy, vị vua kia trị vì được bao nhiêu năm..., tại sao phải bắt học sinh học thuộc lòng những điều đó. Bắt học sinh đổi một câu tiếng Anh từ thể chủ động sang thể bị động làm gì khi các em chưa hiểu nghĩa của câu đó. Xóa bỏ lối học từ chương chính là bước đầu trên con đường chống học lệch.

NGUYỄN VẠN PHÚ