|
Mặc dù ngành giáo dục Hà Nội và TP.Hồ Chí Minh mới có đề xuất tăng học phí tại một số trường ngành học mầm non và các trường công lập trong năm học tới, nhưng ngay lập tức đã nhận được phản ứng gay gắt từ người dân và ngay cả chính một số chuyên gia trong ngành giáo dục. "Cái lý" mà ngành này đưa ra cho việc tăng học phí thoạt nghe thật có lý, song nói như GS Nguyễn Xuân Hãn - đó mới chỉ là "nửa sự thật".
Giáo sư cho biết quan điểm của mình về đề nghị của ngành GDĐT là tăng học phí?
- Việc tăng học phí đã được Bộ GD&ĐT đề nghị Quốc hội 3 lần, nhưng cả 3 lần đều không được Quốc hội chấp nhận. Ngày 23/11/2005 , tại Quốc hội, ông Bộ trưởng lúc đó đã công khai xin bỏ phương án tăng học phí. Lý do xin tăng học phí lần này của Bộ GD&ĐT không có gì mới. Khung học phí được quy định năm 1998 đến nay đã lạc hậu, mức lương tối thiểu đã tăng gấp 3 lần (từ 144.000 lên 450.000đ/tháng) và lạm phát trung bình 10%/năm, nếu không tăng không đảm bảo hoạt động tối thiểu của Nhà trường.
Nhưng đó mới là một nửa sự thật, một nửa còn lại là, kinh phí Nhà nước cấp hàng năm từ 1998 đến nay đã tăng 6 lần, mặc dù số lượng HSSV tăng không đáng kể, khoảng 22 triệu em. Năm 1998 - 1999 kinh phí Nhà nước cấp cho GDĐT là 11.754 tỉ đồng (gần 1 tỉ USD) thì năm 2007 này là 67.000 tỉ đồng (khoảng 4 tỉ USD).
Đó là chưa kể tiền vay của nước ngoài là 1.109 triệu USD, và đóng góp của dân. Tỉ lệ đóng góp giữa nhân dân và Nhà nước ở ta là 50/50, trong khi đó, tỉ lệ này cao nhất trên thế giới cũng chỉ khoảng 20%. Cụ thể ở Mỹ 19%, Pháp 7%, Trung Quốc 12%. Năm 2005, đầu tư của Nhà nước cho giáo dục là 41.630 tỉ - 2.67 tỉ USD (chiếm 8,3% GDP) đã vượt cả đầu tư của Mỹ, chiếm 7,2% GDP. Sự phân hoá giàu nghèo là 13,5 lần.
Kinh phí đầu tư cho GD lớn như vậy, tại sao ngành GD lúc nào cũng "khát" kinh phí?
- Cải cách liên tục, họp hành triền miên và buông lỏng quản lý tài chính. Ví dụ, cuộc thiết kế lại chương trình và thay SGK ở bậc phổ thông, liên miên từ 1981 đến nay vẫn chưa xong. Chưa kể doanh thu hàng năm của NXBGD là 100 triệu USD/năm, thì dự chi của Nhà nước từ 2002 - 2007 cho việc đổi mới chương trình và thay sách ở phổ thông là 2 tỉ USD.
Trung bình cứ 3 ngày có một cuộc họp ở tầm hoặc quốc gia hoặc vùng, có cuộc họp tới 800 người, mà vẫn không biết giáo dục Việt Nam yếu kém từ đâu? Còn ở cơ sở số cuộc họp lên tới hàng nghìn/năm để bàn về cải cách, đổi mới. Quản lý tài chính của ta chẳng giống ai, nguồn kinh phí Nhà nước ở cấp T.Ư lại được ba bộ Tài chính, Kế hoạch Đầu tư và Bộ GDĐT cùng quản, "nên chỉ một số liệu chi tiêu ngân sách trong một lĩnh vực mà 3 bộ cung cấp cho 3 con số khác nhau".
Còn cơ sở, các trường tự lo, ngoài phần ngân sách của Nhà nước cấp, tiền thu được giữ lại một phần để "chia nhau", một phần "nộp" lên trên. Con số thu chi này chưa hẳn nằm trong tầm kiểm soát của Nhà nước. Kiểu quản lý này là theo cơ chế "ăn bám".
Bây giờ là thời hội nhập, ta không thể không nhìn ra thế giới. Vậy theo GS các nước quan niệm về học phí như thế nào?
- Cấp phổ cập giáo dục không thu học phí được coi là một nguyên tắc cho mọi thể chế. Về học phí tồn tại 3 loại triết lý (triết lý là cách gọi phương Tây, còn bên ta triết lý được hiểu là quan niệm):
1. Giáo dục của dân do dân và vì dân, là triết lý của các nước XHCN, việc tổ chức nền giáo dục miễn phí vừa là nguyên tắc vừa bản chất của khái niệm XHCN;
2. "Giáo dục được xem là lợi ích công, cung cấp rộng rãi cho mọi người không phân biệt giàu nghèo" và được thịnh hành ở nhiều nước trên thế giới;
3. Giáo dục là hàng hoá, việc "tính đúng và tính đủ vào học phí" chỉ ra đời từ năm 1994. Xin lưu ý, triết lý này chỉ được vài nước chấp nhận để xuất khẩu giáo dục.
Việc lựa chọn XHCN đồng nghĩa với việc tổ chức nền giáo dục miễn phí. Bây giờ ta tăng học phí, đây là một lộ trình ngược. Một đồng chí lãnh tụ Cuba đã nói: Ưu việt nhất của XHCN là giáo dục và y tế, khi chuyển đổi nền kinh tế và xã hội nếu không giữ lại được hai điểm này, thì tất cả chỉ còn là câu chữ. Mặc dù còn nhiều khó khăn hơn ta, nhưng nền giáo dục Cuba là miễn phí và phát triển.
Nền giáo dục miễn phí, chất lượng và các cấp phổ cập không phải đóng tiền đã từng tồn tại ở nước ta khi còn chiến tranh và nghèo khó. Đất nước nay đã thống nhất và đầu tư của Nhà nước đã nhiều hơn, mà học phí tại sao ngày một tăng? Sinh thời, ước nguyện của Bác Hồ là: "...ai cũng có cơm ăn áo mặc. Ai cũng được học hành...". Điều 15 trong Hiến pháp của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà 1946 ghi rằng: ...Cấp học phổ cập là miễn phí và còn có học bổng.
Không tăng học phí, thậm chí có thể giảm và tăng gấp hai lần mức lương cho GV và cán bộ trong ngành mà GS thường phát biểu. Vậy kinh phí đó lấy ở đâu?
- Giảm họp hành, lãng phí và ngừng các cuộc cải cách tốn kém triền miên, quản lý chặt chẽ nguồn ngân sách của Nhà nước và của dân, có thể giảm học phí trong toàn bộ hệ thống. Ổn định chương trình giáo dục, đầy đủ SGK chuẩn, tài liệu không chỉ phổ thông lẫn đại học, chỉ cần một năm và kinh phí 100 tỉ đồng, như nhiều lần tôi đã khẳng định, chứ không phải chi hàng tỉ USD và làm hàng chục năm như hiện nay.
Giảm biên chế hành chính, đồng thời tăng lương gấp hai lần mức lương hiện nay. Liệu giải pháp này có khả thi? Chỉ xin kể kinh phí Nhà nước cấp năm 2007 đã là 4 tỉ USD, trong khi đó lương cho cán bộ GV trong toàn bộ hệ thống khoảng 1 tỉ USD/năm, vậy số còn lại đi đâu?
(Theo Lao động)
|
.jpg)
