Chủ nhật, 11 Tháng sáu 2006, 12:47 GMT+7

Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy!

TPCN - Với mong muốn góp thêm một tiếng nói cho việc nghiên cứu lịch sử giáo dục nước ta, nhà giáo Lê Văn Giạng đã cùng trao đổi thêm 3 vấn đề việc xác định năm thành lập của ĐHQG Hà Nội.

Đại học Quốc gia Hà Nội thành lập cách đây 100 năm? (kỳ I)

Đại học Quốc gia Hà Nội thành lập cách đây 100 năm? (Kỳ II)

Dai hoc nam 1906 chi la ve tren giay
Biểu tượng Đại học quốc gia Hà Nội
Bài báo trước của tôi nêu ra 2 câu hỏi lớn là: Có thể coi là ĐHQGHN đã được thành lập vào năm 1906 tức là cách đây 100 năm không và nếu không thì có thể coi ĐHĐD nói chung và Đại học năm 1906 nói riêng là tiền thân của ĐHQGHN không?

Cả 2 câu hỏi đó, tôi đều trả lời là “không”.

Trong bài báo của mình,TS Phạm Hồng Tung (PHT) trao đổi với tôi về câu hỏi thứ hai và đưa ra những văn bản để làm sáng tỏ 2 điểm:

a) Thực chất của đại học năm 1906
b) ĐHĐD từ 1906 đến 9/3/1945 là có bộ máy phụ trách riêng độc lập của nó (Ngoài ra TS Phạm Hồng Tung có nhận xét tôi không nhất quán khi nói về ĐHQG được GS Nguyễn Văn Huyên đề cập đến ngày 15/12/1945 tại lễ khai giảng các trường đại học và cao đẳng ở Hà Nội).

Tôi xin lần lượt trao đổi về 3 vấn đề đó.

I. Về thực chất của Đại học (univérsité) mà Toàn quyền Beau lập ra năm 1906

TS PHT dùng văn bản nghị định của toàn quyền Beau làm căn cứ vững chắc để khẳng định Đại học 1906 là có thực chất, nhưng văn bản đó chỉ là mong muốn (hay thủ đoạn chính trị ) của Beau trên giấy, chứ hoàn toàn không có trên thực tế.

Từ 1906 đến 1918 chỉ có Trường Y Dược là có thực chất, tuy vẫn là một trường trung cấp chuyên nghiệp (với mục tiêu đào tạo y sĩ phụ trợ v.v...) mặc dù được Beau phong cho là trường cao đẳng (mãi đến 1918, trườngY Dược này mới thực sự là trường cao đẳng và đến 1941 mới được gọi là faculté).

Trường Luật và Hành chính mãi đến năm 1918 mới có, còn trước đó ở Hà Nội chỉ có 1 lớp dạy luật (cours de droit) với mục tiêu là đào tạo thừa phát lại (huissirers) và thư ký thông ngôn tư pháp.

Còn 3 trường Cao đẳng Khoa học, Văn khoa, Xây dựng dân dụng là hoàn toàn trên giấy, không có một chút dáng dấp gì tồn tại trên thực tế trước 1923.

Năm 1923, mới mở trường Cao đẳng Văn khoa nhưng ngay năm sau thì bãi bỏ.

Cũng năm đó, mở trường Khoa học thực hành (école des sciences appliquées) rồi cũng bị giải thể ngay.

Mãi đến năm 1941 mới mở một trường thực sự về khoa học tự nhiên với tên gọi là Cao đẳng Khoa học.

Về trường Cao đẳng Xây dựng dân dụng (génie civile) hoàn toàn ở Đông Dương không có một trường nào mang một cái tên như vậy.

Chỉ có trường gọi là Công chính (travaux publícs), về ý nghĩa thì hai thuật ngữ đó là tương đương (tuy génie civile bao hàm ý tứ trình độ cao, còn travaux publics thì có thể từ thấp đến cao) nhưng sự khác nhau về tên gọi như vậy một lần nữa chứng tỏ nghị định của Beau mà TS PHT dùng làm căn cứ chỉ là có trên giấy, vả lại năm 1906 trường cao đẳng Công chính chưa có, mãi năm 1918 mới có trường Công chính đào tạo cán sự chuyên môn (agent technique) và từ năm 1925 mới được chuyển dần từng bước lên bậc cao đẳng.

Nhân đây, tôi cũng xin nói thêm một chút về tên gọi trường cao đẳng.

Theo quy chế giáo dục của nước Pháp từ thế kỷ 19 cho đến hiện nay có 2 loại trường cao đẳng : một loại ngắn hạn, tuyển sinh tốt nghiệp tú tài, học 2-3 năm; một loại dài hạn, học sinh có bằng tú tài muốn thi vào trường này phải học thêm 2 năm dự bị đại học rất nặng rồi qua một kỳ thi rất khó mới được vào học, cả hai loại tốt nghiệp đều gọi là kỹ sư (trừ Sư phạm)

Tuy nhiên loại thứ hai thực sự là trí thức tinh hoa của nước Pháp suốt trong thế kỷ 19 và 20, loại trường cao đẳng dài hạn này còn được Pháp gọi là grandes écoles mà tiếng Việt ta dịch theo nghĩa đen là đại học nhưng không nên nhầm lẫn với université (mà ta cũng dịch là đại học).

Thuộc loại trường này có mấy trường nổi tiếng thế giới như Cao đẳng Sư phạm Paris, Cao đẳng Bách khoa v.v...

Mặc dù rất có uy tín, nhưng các trường này không nằm trong université và sinh viên các trường này muốn bảo vệ học vị tiến sĩ phải đăng ký bảo vệ ở université (do đặc điểm lịch sử giáo dục Pháp).

Tôi nhắc qua đến mấy điểm nói trên để muốn lưu ý là ở Đông Dương thời kỳ trước 1945 không có trường cao đẳng nào thuộc loại thứ hai (loại grandes écoles).

Các trường cao đẳng có ở Đông Dương đều thuộc loại ngắn hạn; hơn thế nữa, phần lớn các trường cao đẳng có trước 1924, thực chất chỉ là những trường trung cấp chuyên nghiệp, xét về mục tiêu đào tạo, trình độ tuyển sinh và thời gian học.

Riêng trường Cao đẳng Khoa học có từ 1941 đến 1945 thì khác: đó là trường đại học theo quy chế như faculté nhưng khi đó chưa tổ chức cấp sau đại học nên chưa gọi là faculté (đại học) mà chỉ gọi là cao đẳng.

Những tư liệu tôi dẫn ra trên đây đều rút ra từ hồ sơ lưu trữ của Nha Học chính Đông Dương mà Vụ đại học (thuộc Bộ Quốc gia giáo dục) tiếp quản và lưu trữ…

Từ những điều trình bày ở trên hoàn toàn có căn cứ để nói rằng cái gọi là université năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy và thực chất của nó lúc đó chỉ là trường Y dược. Không có gì để coi nó là tiền thân của trường ĐHQGHN...

Chắc nhiều bạn đọc sẽ hỏi mục đích của Beau là gì và tại sao ông ta là toàn quyền ở Đông Dương mà lại không thực hiện được?

Trả lời câu hỏi đó sẽ làm cho bài này của tôi quá dài; trong bài của TS PHT có đưa ra một cách trả lời; bạn đọc muốn xem một cách trả lời khác, xin tham khảo cuốn “Lịch sử cận đại Việt Nam, tập 3” do tập thể các tác giả Trần Văn Giàu, Đinh Xuân Lâm v.v... biên soạn, NXB Giáo dục, 1961, các chương nói về chính sách văn hóa giáo dục của Pháp ở Đông Dương giai đoạn 1900-1920 (và tóm tắt ở trang 43,277).

Đó là nói về ý đồ của Beau. Còn về khả năng của Beau, tôi chỉ nói vắn tắt phải là phù thủy cao tay, chứ không thể chỉ là toàn quyền Đông Dương để trong vài tháng hay một năm trên cơ sở tình hình giáo dục Việt Nam lúc đó (1906) phù phép ra thành hiện thực, dù chỉ là sơ bộ, tất cả các trường có tên trong nghị định của ông ta...

II.Về câu hỏi ĐHĐD có phải về mặt tổ chức là một thực thể có người phụ trách và bộ máy quản lý riêng, độc lập?

TS PHT cũng công nhận phần lớn công việc của ĐHĐD là do Nha Học chính Đông Dương đảm nhiệm, nhưng dẫn ra một số Hội đồng để chứng minh rằng nó là một thực thể độc lập. Tôi xin lưu ý là:

a) từ 1907 đến khoảng 1918, không còn tên gọi ĐHĐD, tên gọi này mãi sau 1918 mới được A.Sarraut lập lại. Trong khoảng thời gian 1907-1918, các Hội đồng nói trên chỉ làm việc nghiên cứu hoặc tồn tại trên danh nghĩa,

b) từ 1918 đến 1945, các Hội đồng đó cũng chủ yếu có tính chất tư vấn cho Nha Học chính Đông Dương. Nha này cũng chỉ trực tiếp quản lý 3 trường là Y Dược, Luật và Mỹ thuật, còn các trường cao đẳng khác như Nông lâm, Công chính,Thú y lại do các Tổng Nha khác trực tiếp quản lý (về dạy học, tuyển sinh, tốt nghiệp, kỷ luật, kinh phí...).

Những điều đó chứng tỏ tên gọi ĐHĐD chỉ là một tên gọi chung cho tập hợp các trường cao đẳng và đại học có ở Hà Nội thời kỳ đó (từ 1940 đến 1945, tôi học ở 2 trường Cao đẳng Nông lâm và Cao đẳng Khoa học và hoạt động trong Ban chấp hành Tổng hội sinh viên Đông Dương nên thường có dịp tiếp xúc với các bộ phận quản lý của 2 trường đó và với Nha học chính Đông Dương, tôi cũng thấy rất rõ tính chất nói trên của ĐHĐD).

Xin lưu ý là ở đây tôi đang nói về tính chất ĐHĐD chỉ là một tên gọi chứ tôi không nói về giá trị và chất lượng của các trường cao đẳng và đại học có ở Hà Nội từ sau 1920, nhất là từ sau 1940, tôi cũng chưa bàn đến một vấn đề rộng hơn và cơ bản hơn là ta đã thừa kế và cần tiếp tục thừa kế những gì của nền đại học Đông Dương nói riêng và cả nền giáo dục gọi là Pháp Việt nói chung.

Các bạn đọc quan tâm tới vấn đề này, đề nghị tham khảo một số ý kiến sơ bộ của tôi trong cuốn “Lịch sử giản lược hơn 1.000 năm nền giáo dục Việt Nam” chương II, NXB Chính trị quốc gia, 2003 (và tóm tắt ở các trang 109-112).

III. Về ý kiến của tôi đối với vấn đề ĐHQG trong lễ khai giảng các trường cao đẳng và đại học ngày 15/11/1945.

a)Trước hết và cơ bản nhất cần thấy rằng với Cách mạng tháng Tám 1945 nói chung và sau đó là việc khai giảng lại toàn bộ hệ thống giáo dục, trong đó có các trường cao đẳng và đại học, lịch sử giáo dục nước ta đã chứng kiến một bước ngoặt và phát triển cực kỳ trọng đại, thể hiện ở chỗ đã chuyển hệ thống giáo dục công cụ của thực dân Pháp, do thực dân chỉ huy và phục vụ lợi ích của thực dân, thành công cụ của đất nước ta, do dân ta chỉ huy và phục vụ lợi ích của nhân dân ta.

Giáo dục nước ta có một triết lý mới là “dân tộc, khoa học, đại chúng”, tiếng Việt được dùng trong dạy và học, một điều chưa từng có trong lịch sử nước ta.

Khi bàn đến kế thừa nền giáo dục trước 1945, không được quên hay xem nhẹ bước ngoặt lớn lao nói trên.

Nhưng mặt khác, do điều kiện lịch sử lúc đó, trên đại thể ta vẫn giữ nguyên cơ cấu tổ chức của hệ thống giáo dục cũ, chỉ thay đổi hay lập ra mới khi thật cần thiết và chủ yếu là thay đổi nhân sự ở các cấp phụ trách (phần lớn các nhân sự này đều đã làm việc trong bộ máy cũ, tất nhiên là ở những vị trí và công việc khác).

Điều đó giải thích tại sao tính chất “chỉ là tên gọi” về ĐHĐD vẫn được tồn tại trong ĐHQG cuối 1945. TS PHT có nêu ra một số Hội đồng của thời kỳ này để nghi ngờ điều khẳng định trên đây của tôi.

Xin lưu ý rằng tất cả các Hội đồng đó chỉ có tính chất tư vấn cho Bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục hay cho Tổng giám đốc Nha Đại học vụ, chứ không phải là cơ quan quản lý. Các Hội đồng đó chỉ tồn tại và hoạt động bằng các cuộc họp (lúc đó, tôi với tư cách là đại diện cho Tổng hội sinh viên Việt Nam có được mời dự một số cuộc họp ấy).

b) Khi ĐHQGHN tổ chức nghiên cứu về lịch sử của trường, có trưng cầu ý kiến một số người ngoài trường, trong đó có tôi.

Sau khi tôi biết trong trường có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề ngày truyền thống của trường mà tiêu biểu là hai ý kiến hoặc chọn năm 1906 (xuất phát từ ĐHĐD), hoặc chọn 15/11/1945 (xuất phát từ lễ khai giảng vào ngày đó), nên tôi đã viết thư cho trường, ủng hộ ý kiến thứ hai, dựa vào tính chất bước ngoặt lớn lao của ngày đó và thấy không thể theo ý kiến thứ nhất.

Rõ ràng là giữa 2 ý kiến đó, ý kiến thứ hai dễ được dư luận đồng tình hơn. Lúc đó cũng như mãi đến gần đây, tôi không được biết là nghị định của Beau được sử dụng để chọn theo ý kiến thứ nhất; nếu tôi biết thì tôi đã cung cấp những tư liệu cần thiết để ít nhất cũng làm những người có trách nhiệm phải thận trọng hơn, kiểm tra lại độ tin cậy và giá trị của nghị định đó.

Còn bây giờ thì tôi thấy phải dứt khoát hơn, tức là giải quyết như tôi đã đề nghị trong bài báo được đăng ở Tiền phong chủ nhật số 22: Hoàn toàn không có căn cứ gì để khẳng định rằng ĐHQGHN đã được thành lập từ 15/12/1945, hay vô lý hơn nữa là từ năm 1906! Sẽ có căn cứ hơn nếu cho rằng ĐHQGHN được thành lập từ năm 1956, năm thành lập ĐHTH Hà Nội.

Lê Văn Giạng

Xác định ngày thành lập đại học Quốc gia Hà Nội theo nghị định nào?

Năm 1993 (cách đây 13 năm), Thủ tướng Chính phủ ra nghị định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội.

Điều đó có nghĩa là:

1.Trước khi có Nghị định ấy, chưa hề có một trường đại học (hoặc đại học) nào mang tên Đại học Quốc gia Hà Nội.

2.Sau khi Nghị định ấy ra đời, các bộ máy cụ thể của Đại học Quốc gia Hà Nội mới lần lượt được thành lập. Đó là Đảng ủy, Ban Giám đốc, các hiệu trưởng, v.v…

Tất cả các bộ máy của Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập mới chứ không phải là do các bộ máy của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội chuyển sang.

3.Nghị định của Thủ tướng về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội hoàn toàn không nhắc đến mối quan hệ nào giữa Đại học Quốc gia Hà Nội với hệ thống đại học quốc gia Việt Nam năm 1945 (gồm một số Ban và Trường như Ban Văn khoa, Ban Chính trị xã hội, Trường Đại học Y dược).

Nghị định của Chính phủ (1993) cũng không hề nhắc tới mối liên hệ (dù nhỏ) giữa Đại học Quốc gia Hà Nội với Đại học Đông Dương (thời thuộc Pháp).

4.Nếu Đại học Quốc gia Hà Nội đã được thành lập từ năm 1906 thì tại sao năm 1993 lại còn có thêm Nghị định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội? Đây là vấn đề cơ bản nhất.

5.Điều hiển nhiên là, nếu thừa nhận tính thực tế của Nghị định (năm 1993) của Thủ tướng Chính phủ CHXHCN Việt Nam về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội thì phải bác bỏ ý kiến của ông tiến sĩ Phạm Hồng Tung cho rằng ngày tháng năm thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội là ngày tháng năm thành lập Đại học Đông Dương (16/5/1906) theo Nghị định của Toàn quyền Beau.

(Trích ý kiến của bạn đọc Nguyễn Song Nga)

Việt Báo

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Tuyển sinh ĐH, CĐ từ 2015: Dạng thức bài thi mới sẽ thế nào?

Ngay khi ĐH Quốc gia Hà Nội (ĐHQG HN) tung ra phương án 1 bài thi đánh giá năng lực xét tuyển vào đại học (ĐH) thực hiện từ năm 2015, dư luận cha mẹ học sinh và thí sinh rất nóng lòng muốn biết thông tin về bài thi này.

Nhận xét tin Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy!

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Dai hoc nam 1906 chi la ve tren giay ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

1906 University only on paper!
Vietnam, Dr. PHT, Le Van Giang, Vietnam National University Hanoi National University in Hanoi, Nha Indochina Academic, College and University, studying History, colleges, universities, ceremony absolutely not, established, in

TPCN - With a desire to contribute a voice for the study of our country's history of education, teacher Le Van Giang 3 more exchange problems in determining the establishment National University of Hanoi ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h2310 Nu tai xe dam 10 nguoi nhap vien
    Thời sự 24h(23/10): Nữ tài xế đâm 10 người nhập viện

    Tách huyện Phú Quốc, Kiên Giang bầu Phó chủ tịch; Sở Y tế báo cáo khẩn vụ bé gái tử vong ở Quốc Oai; Khoảnh khắc hiếm thấy của các BTV nổi tiếng VTV; Nữ tài xế đâm 10 người nhận đạp nhầm chân ga

  • Thoi su 24h2110 Ong Ba Thanh vang mat tai ky hop QH
    Thời sự 24h(21/10): Ông Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH

    Ông Nguyễn Bá Thanh vắng mặt tại kỳ họp QH; Điều lạ ở ‘lãnh địa’ của xe quá tải; Dư luận trái chiều về cái chết của TTGT nhảy lầu; Trưởng phòng y tế huyện bị chém vỡ sọ...

  • Thoi su 24h1810 No kinh hoang tai TPHCM
    Thời sự 24h(18/10): Nổ kinh hoàng tại TP.HCM

    Vì sao BS Tường không bị truy tố tội "Giết người"?; Nữ PGĐ Sở nói gì về vụ ẩu đả tại khách sạn; Trộm đột nhập siêu thị đã qua mặt bảo vệ thế nào; Thiếu nữ lớp 9 bị cố tình đánh chết để bịt đầu mối...

  • Thoi su 24h1710 Mr Dam lai vung tien choi troi
    Thời sự 24h(17/10): Mr Đàm lại vung tiền chơi trội

    Sự cố sập hàng loạt website: Nghi vấn bị phá hoại; Xuất hiện xe đặc chủng 13 tỷ chuyên ‘bắt’ xe quá tải; Mr.Đàm lại vung tiền chơi trội; Bộ CA điều tra vụ tàu Sunrise 689 bị cướp biển; Cảnh khó tin tại đường trên cao Hà Nội; 

  • Thoi su 24h1610 HN sap phat nguoi thong qua camera
    Thời sự 24h(16/10): HN sắp "phạt nguội" thông qua camera

    Bệnh viện lớn nhất TPHCM lên tiếng vụ đấu thầu thuốc; Phá đường dây mại dâm trăm đô, chỉ tiếp khách Tây; Hà Nội sắp "phạt nguội" thông qua 450 camera; Giết cha ở Vĩnh Long mang xác lên Sài Gòn phi tang;

  • Ban tin suc khoe tuan 121810
    Bản tin sức khỏe tuần (12-18/10)

    Nguy cơ dịch Ebola vào Việt Nam là rất cao; Tâm sự của một bác sĩ: "Ở Việt Nam có nhiều Nina Phạm thầm lặng"; Sốc với công nghệ “thổi phồng” gà còi thành béo căng; 5 cách đơn giản tính chính xác tuổi thai; 3 dấu hiệu thần kinh vô cùng nguy hiểm ở trẻ nhỏ;Học lỏm bí quyết giảm cân an toàn kiệu quả kiểu Hàn Quốc; Sử dụng máy tính bảng gây hại đến xương và vai; Lý do tình dục mùa thu viên mãn nhất trong năm; Chữa mồ hôi tay, chân triệt để nhờ lá lốt...là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Nghin le chuyen tuan qua 1210 1810
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nổ lớn tại TP.HCM: Hóa chất nồng nặc, mảnh thi thể vương vãi; Hộp đen tàu Sunrise 689 biến mất, Bộ Công an vào cuộc; Hà Nội phạt nguội vi phạm giao thông bằng camera: Khó khả thi; Xe điên đâm liên tiếp trên đường Phạm Hùng; Rắn độc tràn về làng tấn công người dân ở Nghệ An ... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 1210 1810
    Toàn cảnh Showbiz tuần (12/10 – 18/10)

    Nghi án Khánh My làm "đào" quán karaoke, Elly Trần thừa nhận có con, Việt Hương và dàn sao Việt bị đối xử tệ bạc ở Nhật, Hương Tràm 'đá đểu' Robbey, Hà Anh bị cấm diễn 3 tháng, Nhóm F Band dùng khăn Piêu của người Thái làm khổ trong X-Factor, Xuân Lan vướng nghi vấn sinh con với đàn ông đã có vợ, Yanbi bị dân mạng "ném đá" vì miệt thị người đồng tính, Siêu mẫu Võ Hoàng Yến bị tố làm gãy tay đồng nghiệp, Moon Geun Young có bầu dù đã chia tay Kim Bum, Chae Rim hạnh phúc trong ngày lên xe hoa lần 2 là những thông tin giải trí nổi bật trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 1210 1810
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (12/10 - 18/10)

    Nữ sinh lớp 12 giết cán bộ huyện trong nhà nghỉ; Bàng hoàng những vụ "ngáo đá" lên cơn giết người; Nữ sinh giết con rồi đốt xác để giấu chuyện mang thai; Diễn biến mới vụ TMV Cát Tường ném xác nạn nhân xuống sông; Đến tòa ly hôn, vợ đâm chết chồng trước sân tòa án; Ly cà phê cuối cùng của tử tù đầu tiên bị tiêm thuốc độc;.......là những tin đáng chú ý trong tuần.

  • The gioi noi bat tuan qua tu 12101810
    Thế giới nổi bật tuần qua (từ 12/10-18/10)

    Căng thẳng Trung - Hàn sau vụ ngư dân Trung Quốc bị bắn chết; Sự xuất hiện của lãnh đạo Kim Jong-un với hình ảnh chống gậy; Biểu tình tại Hồng Kông vẫn căng thẳng; Thế giới tiếp tục cuộc chiến chống dịch bệnh Ebola; ... là những tin tức nổi bật trong tuần qua.