vietbao

Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy!

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

TPCN - Với mong muốn góp thêm một tiếng nói cho việc nghiên cứu lịch sử giáo dục nước ta, nhà giáo Lê Văn Giạng đã cùng trao đổi thêm 3 vấn đề việc xác định năm thành lập của ĐHQG Hà Nội.

Đại học Quốc gia Hà Nội thành lập cách đây 100 năm? (kỳ I)

Đại học Quốc gia Hà Nội thành lập cách đây 100 năm? (Kỳ II)

Dai hoc nam 1906 chi la ve tren giay
Biểu tượng Đại học quốc gia Hà Nội
Bài báo trước của tôi nêu ra 2 câu hỏi lớn là: Có thể coi là ĐHQGHN đã được thành lập vào năm 1906 tức là cách đây 100 năm không và nếu không thì có thể coi ĐHĐD nói chung và Đại học năm 1906 nói riêng là tiền thân của ĐHQGHN không?

Cả 2 câu hỏi đó, tôi đều trả lời là “không

”.

Trong bài báo của mình,TS Phạm Hồng Tung (PHT) trao đổi với tôi về câu hỏi thứ hai và đưa ra những văn bản để làm sáng tỏ 2 điểm:

a) Thực chất của đại học năm 1906
b) ĐHĐD từ 1906 đến 9/3/1945 là có bộ máy phụ trách riêng độc lập của nó (Ngoài ra TS Phạm Hồng Tung có nhận xét tôi không nhất quán khi nói về ĐHQG được GS Nguyễn Văn Huyên đề cập đến ngày 15/12/1945 tại lễ khai giảng các trường đại học và cao đẳng ở Hà Nội).

Tôi xin lần lượt trao đổi về 3 vấn đề đó.

I. Về thực chất của Đại học (univérsité) mà Toàn quyền Beau lập ra năm 1906

TS PHT dùng văn bản nghị định của toàn quyền Beau làm căn cứ vững chắc để khẳng định Đại học 1906 là có thực chất, nhưng văn bản đó chỉ là mong muốn (hay thủ đoạn chính trị ) của Beau trên giấy, chứ hoàn toàn không có trên thực tế.

Từ 1906 đến 1918 chỉ có Trường Y Dược là có thực chất, tuy vẫn là một trường trung cấp chuyên nghiệp (với mục tiêu đào tạo y sĩ phụ trợ v.v...) mặc dù được Beau phong cho là trường cao đẳng (mãi đến 1918, trườngY Dược này mới thực sự là trường cao đẳng và đến 1941 mới được gọi là faculté).

Trường Luật và Hành chính mãi đến năm 1918 mới có, còn trước đó ở Hà Nội chỉ có 1 lớp dạy luật (cours de droit) với mục tiêu là đào tạo thừa phát lại (huissirers) và thư ký thông ngôn tư pháp.

Còn 3 trường Cao đẳng Khoa học, Văn khoa, Xây dựng dân dụng là hoàn toàn trên giấy, không có một chút dáng dấp gì tồn tại trên thực tế trước 1923.

Năm 1923, mới mở trường Cao đẳng Văn khoa nhưng ngay năm sau thì bãi bỏ.

Cũng năm đó, mở trường Khoa học thực hành (école des sciences appliquées) rồi cũng bị giải thể ngay.

Mãi đến năm 1941 mới mở một trường thực sự về khoa học tự nhiên với tên gọi là Cao đẳng Khoa học.

Về trường Cao đẳng Xây dựng dân dụng (génie civile) hoàn toàn ở Đông Dương không có một trường nào mang một cái tên như vậy.

Chỉ có trường gọi là Công chính (travaux publícs), về ý nghĩa thì hai thuật ngữ đó là tương đương (tuy génie civile bao hàm ý tứ trình độ cao, còn travaux publics thì có thể từ thấp đến cao) nhưng sự khác nhau về tên gọi như vậy một lần nữa chứng tỏ nghị định của Beau mà TS PHT dùng làm căn cứ chỉ là có trên giấy, vả lại năm 1906 trường cao đẳng Công chính chưa có, mãi năm 1918 mới có trường Công chính đào tạo cán sự chuyên môn (agent technique) và từ năm 1925 mới được chuyển dần từng bước lên bậc cao đẳng.

Nhân đây, tôi cũng xin nói thêm một chút về tên gọi trường cao đẳng.

Theo quy chế giáo dục của nước Pháp từ thế kỷ 19 cho đến hiện nay có 2 loại trường cao đẳng : một loại ngắn hạn, tuyển sinh tốt nghiệp tú tài, học 2-3 năm; một loại dài hạn, học sinh có bằng tú tài muốn thi vào trường này phải học thêm 2 năm dự bị đại học rất nặng rồi qua một kỳ thi rất khó mới được vào học, cả hai loại tốt nghiệp đều gọi là kỹ sư (trừ Sư phạm)

Tuy nhiên loại thứ hai thực sự là trí thức tinh hoa của nước Pháp suốt trong thế kỷ 19 và 20, loại trường cao đẳng dài hạn này còn được Pháp gọi là grandes écoles mà tiếng Việt ta dịch theo nghĩa đen là đại học nhưng không nên nhầm lẫn với université (mà ta cũng dịch là đại học).

Thuộc loại trường này có mấy trường nổi tiếng thế giới như Cao đẳng Sư phạm Paris, Cao đẳng Bách khoa v.v...

Mặc dù rất có uy tín, nhưng các trường này không nằm trong université và sinh viên các trường này muốn bảo vệ học vị tiến sĩ phải đăng ký bảo vệ ở université (do đặc điểm lịch sử giáo dục Pháp).

Tôi nhắc qua đến mấy điểm nói trên để muốn lưu ý là ở Đông Dương thời kỳ trước 1945 không có trường cao đẳng nào thuộc loại thứ hai (loại grandes écoles).

Các trường cao đẳng có ở Đông Dương đều thuộc loại ngắn hạn; hơn thế nữa, phần lớn các trường cao đẳng có trước 1924, thực chất chỉ là những trường trung cấp chuyên nghiệp, xét về mục tiêu đào tạo, trình độ tuyển sinh và thời gian học.

Riêng trường Cao đẳng Khoa học có từ 1941 đến 1945 thì khác: đó là trường đại học theo quy chế như faculté nhưng khi đó chưa tổ chức cấp sau đại học nên chưa gọi là faculté (đại học) mà chỉ gọi là cao đẳng.

Những tư liệu tôi dẫn ra trên đây đều rút ra từ hồ sơ lưu trữ của Nha Học chính Đông Dương mà Vụ đại học (thuộc Bộ Quốc gia giáo dục) tiếp quản và lưu trữ…

Từ những điều trình bày ở trên hoàn toàn có căn cứ để nói rằng cái gọi là université năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy và thực chất của nó lúc đó chỉ là trường Y dược. Không có gì để coi nó là tiền thân của trường ĐHQGHN...

Chắc nhiều bạn đọc sẽ hỏi mục đích của Beau là gì và tại sao ông ta là toàn quyền ở Đông Dương mà lại không thực hiện được?

Trả lời câu hỏi đó sẽ làm cho bài này của tôi quá dài; trong bài của TS PHT có đưa ra một cách trả lời; bạn đọc muốn xem một cách trả lời khác, xin tham khảo cuốn “Lịch sử cận đại Việt Nam, tập 3” do tập thể các tác giả Trần Văn Giàu, Đinh Xuân Lâm v.v... biên soạn, NXB Giáo dục, 1961, các chương nói về chính sách văn hóa giáo dục của Pháp ở Đông Dương giai đoạn 1900-1920 (và tóm tắt ở trang 43,277).

Đó là nói về ý đồ của Beau. Còn về khả năng của Beau, tôi chỉ nói vắn tắt phải là phù thủy cao tay, chứ không thể chỉ là toàn quyền Đông Dương để trong vài tháng hay một năm trên cơ sở tình hình giáo dục Việt Nam lúc đó (1906) phù phép ra thành hiện thực, dù chỉ là sơ bộ, tất cả các trường có tên trong nghị định của ông ta...

II.Về câu hỏi ĐHĐD có phải về mặt tổ chức là một thực thể có người phụ trách và bộ máy quản lý riêng, độc lập?

TS PHT cũng công nhận phần lớn công việc của ĐHĐD là do Nha Học chính Đông Dương đảm nhiệm, nhưng dẫn ra một số Hội đồng để chứng minh rằng nó là một thực thể độc lập. Tôi xin lưu ý là:

a) từ 1907 đến khoảng 1918, không còn tên gọi ĐHĐD, tên gọi này mãi sau 1918 mới được A.Sarraut lập lại. Trong khoảng thời gian 1907-1918, các Hội đồng nói trên chỉ làm việc nghiên cứu hoặc tồn tại trên danh nghĩa,

b) từ 1918 đến 1945, các Hội đồng đó cũng chủ yếu có tính chất tư vấn cho Nha Học chính Đông Dương. Nha này cũng chỉ trực tiếp quản lý 3 trường là Y Dược, Luật và Mỹ thuật, còn các trường cao đẳng khác như Nông lâm, Công chính,Thú y lại do các Tổng Nha khác trực tiếp quản lý (về dạy học, tuyển sinh, tốt nghiệp, kỷ luật, kinh phí...).

Những điều đó chứng tỏ tên gọi ĐHĐD chỉ là một tên gọi chung cho tập hợp các trường cao đẳng và đại học có ở Hà Nội thời kỳ đó (từ 1940 đến 1945, tôi học ở 2 trường Cao đẳng Nông lâm và Cao đẳng Khoa học và hoạt động trong Ban chấp hành Tổng hội sinh viên Đông Dương nên thường có dịp tiếp xúc với các bộ phận quản lý của 2 trường đó và với Nha học chính Đông Dương, tôi cũng thấy rất rõ tính chất nói trên của ĐHĐD).

Xin lưu ý là ở đây tôi đang nói về tính chất ĐHĐD chỉ là một tên gọi chứ tôi không nói về giá trị và chất lượng của các trường cao đẳng và đại học có ở Hà Nội từ sau 1920, nhất là từ sau 1940, tôi cũng chưa bàn đến một vấn đề rộng hơn và cơ bản hơn là ta đã thừa kế và cần tiếp tục thừa kế những gì của nền đại học Đông Dương nói riêng và cả nền giáo dục gọi là Pháp Việt nói chung.

Các bạn đọc quan tâm tới vấn đề này, đề nghị tham khảo một số ý kiến sơ bộ của tôi trong cuốn “Lịch sử giản lược hơn 1.000 năm nền giáo dục Việt Nam” chương II, NXB Chính trị quốc gia, 2003 (và tóm tắt ở các trang 109-112).

III. Về ý kiến của tôi đối với vấn đề ĐHQG trong lễ khai giảng các trường cao đẳng và đại học ngày 15/11/1945.

a)Trước hết và cơ bản nhất cần thấy rằng với Cách mạng tháng Tám 1945 nói chung và sau đó là việc khai giảng lại toàn bộ hệ thống giáo dục, trong đó có các trường cao đẳng và đại học, lịch sử giáo dục nước ta đã chứng kiến một bước ngoặt và phát triển cực kỳ trọng đại, thể hiện ở chỗ đã chuyển hệ thống giáo dục công cụ của thực dân Pháp, do thực dân chỉ huy và phục vụ lợi ích của thực dân, thành công cụ của đất nước ta, do dân ta chỉ huy và phục vụ lợi ích của nhân dân ta.

Giáo dục nước ta có một triết lý mới là “dân tộc, khoa học, đại chúng”, tiếng Việt được dùng trong dạy và học, một điều chưa từng có trong lịch sử nước ta.

Khi bàn đến kế thừa nền giáo dục trước 1945, không được quên hay xem nhẹ bước ngoặt lớn lao nói trên.

Nhưng mặt khác, do điều kiện lịch sử lúc đó, trên đại thể ta vẫn giữ nguyên cơ cấu tổ chức của hệ thống giáo dục cũ, chỉ thay đổi hay lập ra mới khi thật cần thiết và chủ yếu là thay đổi nhân sự ở các cấp phụ trách (phần lớn các nhân sự này đều đã làm việc trong bộ máy cũ, tất nhiên là ở những vị trí và công việc khác).

Điều đó giải thích tại sao tính chất “chỉ là tên gọi” về ĐHĐD vẫn được tồn tại trong ĐHQG cuối 1945. TS PHT có nêu ra một số Hội đồng của thời kỳ này để nghi ngờ điều khẳng định trên đây của tôi.

Xin lưu ý rằng tất cả các Hội đồng đó chỉ có tính chất tư vấn cho Bộ trưởng Bộ Quốc gia giáo dục hay cho Tổng giám đốc Nha Đại học vụ, chứ không phải là cơ quan quản lý. Các Hội đồng đó chỉ tồn tại và hoạt động bằng các cuộc họp (lúc đó, tôi với tư cách là đại diện cho Tổng hội sinh viên Việt Nam có được mời dự một số cuộc họp ấy).

b) Khi ĐHQGHN tổ chức nghiên cứu về lịch sử của trường, có trưng cầu ý kiến một số người ngoài trường, trong đó có tôi.

Sau khi tôi biết trong trường có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề ngày truyền thống của trường mà tiêu biểu là hai ý kiến hoặc chọn năm 1906 (xuất phát từ ĐHĐD), hoặc chọn 15/11/1945 (xuất phát từ lễ khai giảng vào ngày đó), nên tôi đã viết thư cho trường, ủng hộ ý kiến thứ hai, dựa vào tính chất bước ngoặt lớn lao của ngày đó và thấy không thể theo ý kiến thứ nhất.

Rõ ràng là giữa 2 ý kiến đó, ý kiến thứ hai dễ được dư luận đồng tình hơn. Lúc đó cũng như mãi đến gần đây, tôi không được biết là nghị định của Beau được sử dụng để chọn theo ý kiến thứ nhất; nếu tôi biết thì tôi đã cung cấp những tư liệu cần thiết để ít nhất cũng làm những người có trách nhiệm phải thận trọng hơn, kiểm tra lại độ tin cậy và giá trị của nghị định đó.

Còn bây giờ thì tôi thấy phải dứt khoát hơn, tức là giải quyết như tôi đã đề nghị trong bài báo được đăng ở Tiền phong chủ nhật số 22: Hoàn toàn không có căn cứ gì để khẳng định rằng ĐHQGHN đã được thành lập từ 15/12/1945, hay vô lý hơn nữa là từ năm 1906! Sẽ có căn cứ hơn nếu cho rằng ĐHQGHN được thành lập từ năm 1956, năm thành lập ĐHTH Hà Nội.

Lê Văn Giạng

Xác định ngày thành lập đại học Quốc gia Hà Nội theo nghị định nào?

Năm 1993 (cách đây 13 năm), Thủ tướng Chính phủ ra nghị định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội.

Điều đó có nghĩa là:

1.Trước khi có Nghị định ấy, chưa hề có một trường đại học (hoặc đại học) nào mang tên Đại học Quốc gia Hà Nội.

2.Sau khi Nghị định ấy ra đời, các bộ máy cụ thể của Đại học Quốc gia Hà Nội mới lần lượt được thành lập. Đó là Đảng ủy, Ban Giám đốc, các hiệu trưởng, v.v…

Tất cả các bộ máy của Đại học Quốc gia Hà Nội được thành lập mới chứ không phải là do các bộ máy của trường Đại học Tổng hợp Hà Nội chuyển sang.

3.Nghị định của Thủ tướng về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội hoàn toàn không nhắc đến mối quan hệ nào giữa Đại học Quốc gia Hà Nội với hệ thống đại học quốc gia Việt Nam năm 1945 (gồm một số Ban và Trường như Ban Văn khoa, Ban Chính trị xã hội, Trường Đại học Y dược).

Nghị định của Chính phủ (1993) cũng không hề nhắc tới mối liên hệ (dù nhỏ) giữa Đại học Quốc gia Hà Nội với Đại học Đông Dương (thời thuộc Pháp).

4.Nếu Đại học Quốc gia Hà Nội đã được thành lập từ năm 1906 thì tại sao năm 1993 lại còn có thêm Nghị định thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội? Đây là vấn đề cơ bản nhất.

5.Điều hiển nhiên là, nếu thừa nhận tính thực tế của Nghị định (năm 1993) của Thủ tướng Chính phủ CHXHCN Việt Nam về việc thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội thì phải bác bỏ ý kiến của ông tiến sĩ Phạm Hồng Tung cho rằng ngày tháng năm thành lập Đại học Quốc gia Hà Nội là ngày tháng năm thành lập Đại học Đông Dương (16/5/1906) theo Nghị định của Toàn quyền Beau.

(Trích ý kiến của bạn đọc Nguyễn Song Nga)

Việt Báo
Hotgirl hận đời đi lang thang chửi bới giữa đường phố Hà Nội
Comment :Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy!
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Dai hoc nam 1906 chi la ve tren giay ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Đại học năm 1906 chỉ là vẽ trên giấy! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Giáo Dục
1906 University only on paper!
Vietnam, Dr. PHT, Le Van Giang, Vietnam National University Hanoi National University in Hanoi, Nha Indochina Academic, College and University, studying History, colleges, universities, ceremony absolutely not, established, in
TPCN - With a desire to contribute a voice for the study of our country's history of education, teacher Le Van Giang 3 more exchange problems in determining the establishment National University of Hanoi ..
Thí sinh nên chọn trường nào khi biết điểm THPT QG?

Sau khi Bộ GD&ĐT công bố điểm thi THPT quốc gia, thí sinh cần lưu ý việc xét tuyển vào các trường đại học.

Đề thi - Đáp án môn Địa lý kỳ thi Quốc gia

Sáng 3/7, các sĩ tử làm bài thi Địa lý, thời gian 180 phút - môn có số lượng thí sinh đứng thứ ba trong số năm môn tự chọn.

Bát nháo tư vấn du học
Bát nháo tư vấn du học

Tại TP Hồ Chí Minh, theo báo cáo của cơ quan chức năng, toàn thành phố hiện có khoảng 1.000 đơn vị tư vấn du học nhưng chỉ có 64 đơn vị được cấp phép.

  • Thoi su 24h258 Hanh ha con roi chup hinh gui cho vo
    Thời sự 24h(25/8): Hành hạ con rồi chụp hình gửi cho vợ

    Đi tìm lời giải cho cây chuối lạ cao 15 cm ra 6 bắp ở Huế; Những vụ tự sát thương mình và người thân để trục lợi bảo hiểm nổi tiếng; Quan Formosa xin rút kinh nghiệm, người Việt hào phóng bao dung; Hà Nội: Một tuần xử lý gần 200 ‘ma men’, người vi phạm bất ngờ; Xử phạt nồng độ cồn, nhân viên quán bia "mật báo" cho khách

  • Thoi su 24h248 Chat xac nguoi tinh bo bao tai o Sai Gon
    Thời sự 24h(24/8): Chặt xác người tình bỏ bao tải ở Sài Gòn

    Cứu một cụ bà trong đám cháy, thiếu úy CSGT nhập viện cùng nạn nhân; Cắt điện, nước của quán cà phê Xin Chào là sai quy định; Nhiều phi công xác nhận bị chiếu đèn laser khi hạ cánh xuống Tân Sơn Nhất; Sập hầm vàng ở Lào Cai: công bố danh tính 7 công nhân bị chết; Ẩn tình vụ vợ U60 thuê người đánh sảy thai cô giúp việc 19 tuổi

  • Thoi su 24h238 Gai tre thue chat chan tay truc loi
    Thời sự 24h(23/8): Gái trẻ thuê chặt chân tay trục lợi

    Xé áo, cắt tóc nhân tình ở phố: Nhân tình là "osin" của kẻ chủ mưu; Giám định ADN để nhận dạng 150 ngôi mộ bị xâm phạm; Vụ "tháp nghiêng" chờ sập: 3/4 hộ dân đã di dời; Dân không có quyền kiểm tra CSGT': Giám sát khác kiểm tra; Bạn gái trễ giờ lên máy bay, nam thanh niên xông vào đánh nhân viên hàng không

  • Nhung thong tin dang doc nhat trong tuan tu 2182782016
    Những thông tin đáng đọc nhất trong tuần (từ 21/8-27/8/2016)

    Vụ rơi máy bay quân sự làm một học viên phi công tử vong, tự thuê người chặt chân, tay mình để trục lợi bảo hiểm, đau đáu lòng ngư dân miền Trung câu hỏi bao giờ cá biển ăn được, hay vụ sập mỏ vàng ở Lào Cai đoạt mạng 7 người,... là những tin nóng được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 2108 27082016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (21/08 - 27/08/2016)

    Tiền ở một loạt các ngân hàng lại "bốc hơi", vấn nạn thực phẩm bẩn bủa vây người Việt, áp lực thu ngân sách khiến giá xăng dầu tăng, những băn khoăn về việc mua điện từ Lào, CPI tháng 8 tăng 0,1% so tháng trướ ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Tong hop tin An ninh phap luat tuan 142082016
    Tổng hợp tin An ninh - pháp luật tuần (14-20/8/2016)

    Như một gáo nước lạnh tạt vào mặt khi dư luận còn đang bàng hoàng trước thảm án Lào Cai. Trọng án Yên Bái, 3 nạn nhân là những người đứng đầu cơ quan lãnh đạo tỉnh. Thảm án Hà Giang, mẹ giết 3 con ruột vì mâu thuẫn với chồng. Giết mẹ vợ và em vợ ở Thái Bình.Những vụ án như một chuỗi sự kiện tiếp diễn xảy ra trong một thời gian ngắn. Có thể nói tuần này là t