Chi tiêu cho giáo dục: Những con số "giật mình"!

Chi tieu cho giao duc Nhung con so giat minh

Từ New York (Mỹ) chuyên viên thống kê cao cấp của Liên Hợp Quốc Vũ Quang Việt đã có những phân tích thú vị về chi tiêu cho giáo dục Việt Nam rút ra qua những số liệu tính và phương pháp tính toán của bản thân.

Chi tiêu cho giáo dục ở Việt Nam trong khoảng thời gian năm 2000-2005 rất lớn so với mức thu nhập của người dân và thu nhập của cả nước. Một vài con số sau đây thể hiện điều đó:

Chi tiêu cho giáo dục ở VN năm 2005 chiếm 8,3% GDP, vượt cả Mỹ chỉ có 7,2%.

Trong chi tiêu trên, dân các nước phát triển cao chi trả 20%, còn ở Việt Nam dân chi trả tới 40%. Phần còn lại là nhà nước chi trả.

Tuy nhiên, do việc quản lý tổ chức giáo dục bất hợp lý, trường phải thu thêm, trò phải học thêm nên so với lương chính thức năm 2004 của giáo viên tính bình quân chỉ có 14 triệu đồng, thu nhập thật gồm lương chính thức và phụ thu bình quân một giáo viên có thể đạt ít nhất là 31 triệu đồng, tức là hơn gấp đôi lương chính thức.

Tỷ lệ chi tiêu cho giáo dục cao như thế, nhưng môt điều đáng lo lắng mà ít người để ý là số học sinh tiểu học, cơ sở của bất cứ một nền giáo dục nào, hình như đang bỏ học hoặc không đi học. Theo số liệu của Bộ GD-ĐT, số HS tiểu học đang giảm, từ 9,7 triệu (năm 2000) xuống 7,8 triệu (năm 2004) trong khi dân số vẫn tăng. Tình hình này khó hiểu. Phải chăng dân nghèo không đủ sức gửi con đến trường hay là do một lý do nào khác? Bộ GD - ĐT cần có một câu trả lời về vấn đề này.

Những kết luận trên dựa vào số liệu chính thức của Bộ GD - ĐT, của Tổng cục Thống kê và số liệu tính theo phương pháp gián tiếp của tác giả.

Những kết quả đáng lưu ý

* Chi phí cho giáo dục ở Việt Nam vượt xa các nước phát triển cao!

Có thể thấy, chi phí cho giáo dục ở Việt Nam rất lớn (bảng 1). Tỷ lệ chi phí cho giáo dục trên GDP là 8,3% vượt xa các nước phát triển cao thuộc khối OECD kể cả Mỹ, Pháp, Nhật và Nam Triều Tiên (bảng 1 và 2). Có người cho rằng cần phải so sánh dựa trên chi phí tính bằng tiền đô la Mỹ, và như thế chi phí cho một HS ở Việt Nam rất thấp. Nhưng điều này không hợp lý vì các nước có trình độ phát triển khác nhau. Chỉ có so sánh dựa vào khả năng chi phí của nền kinh tế mới có giá trị phân tích: đó chính là tỷ lệ chi phí trên GDP.

Kết quả này cũng cho ta so sánh mức trách nhiệm chi phí cho giáo dục: từ ngân sách nhà nước và từ đóng góp của nhân dân (bảng 2). Người dân hiện nay ở Việt Nam chi trả 40% chi phí giáo dục, trong khi ở các nước phát triển cao trung bình dân chúng chỉ chi trả 20%, phần còn lại là từ ngân sách nhà nước.

Bảng 1.Tỷ lệ chi phí cho giáo dục ở Việt Nam 2000-2005

2000 2001 2002 2003 2004 2005
Tổng chi cho giáo dục (tỷ) 23,219

25,882

34,088 37,552 54,223 68,968
Tỷ lệ chi/GDP (%) 5.3

5.4

7.8 6.1 7.6 8.3
Tỷ lệ ngân sách cho giáo dục /GDP 3.2 3.2 4.7 3.7 4.6 5.0
(Nguồn: Bộ GD-ĐT và Ngân sách nhà nước. Tổng chi và tỷ lệ chi là do tác giả tự tính)

Bảng 2. Số liệu so sánh chi tiêu cho giáo dục ở Việt Nam và các nước

Việt Nam Mỹ Pháp Nhật Hàn Quốc OCDE
Chi tiêu cho giáo dục/GDP (%) 8.3 7.2 6.1 4.7 7.1 6.1
Từ ngân sách 5 5,3 5.7 3.5 4.2 4.9
Từ dân và các nguồn khác 3,3 1,9 0.4 1.2 2.9 1.2
Tỷ lệ chi tiêu cho giáo dục (%)
Từ ngân sách 60 74 93 74 59 80
Từ dân và các nguồn khác 40 26 7 26 41 20
(Nguồn: Số liệu VN là cho năm 2005 do tác giả tính. Số liệu các nước khác là cho năm 2002 từ OECD, Education at a Glance 2005)

* Thu nhập của giáo viên: bị rơi vãi!

Dựa vào chi phí cho giáo dục ở Việt Nam như trên và dựa vào tỷ lệ 62,3% chi phí thường xuyên cho giáo dục là để trả lương (theo tỷ lệ hiện nay ở Việt Nam), ta có thể thấy là thu nhập của giáo viên, tính một cách bình quân có thể lên tới 31 triệu đồng một năm vào năm 2004, gấp hơn 2 lần lương nhận chính thức. Với ngân sách tăng cho giáo dục vào năm 2005, thu nhập có thể lên tới 38,5 triệu đồng nếu như hệ thống giáo dục được tổ chức và điều hành qui cũ và hợp lý.

Vấn đề thực tế là giáo viên không nhận được thu nhập như thế, mặc dù thu nhập nhận được cao hơn lương chính thức, vậy thì phần này rơi vãi nơi đâu? Điều này cho thấy việc phân tích thường xuyên chi phí giáo dục ngân là đòi hỏi cấp bách để nâng cao hiệu quả của hệ thống giáo dục.

Bảng 3.Thu nhập và lương giáo viên:

2000 2001 2002 2003 2004 2005
Tổng chi thường xuyên cho giáo dục (tỷ) 21,367 23,522 31,080 34,352 49,323 62,735
Chi lương (tỷ) 13,312 14,654 19,363 21,401 30,728 39,084
Giáo viên 836,127 869,038 905,295 943,725 979,548 1,014,638
Thu nhập của giáo viên (triệu) 15.92 16.86 21.39 22.68 31.37 38.52
Lương chính thức (triệu, NG Thống kê) 7.38 8.70 9.40 12.19 13.97
(Nguồn: Lương chính thức là từ Niên Giám Thống Kê 2005, Nxb Thống kê, Hà Nội, 2005. Phụ thu do tác giả tính)

* Có cần chạy đua không tưởng về số lượng SV ĐH?

Một điểm nữa cần thấy là hệ thống giáo dục Việt Nam đang nằm ở mức kỳ vọng cao, mọi nỗ lực đều nhằm xây dựng thêm ĐH , tạo ra nhiều SV mà không để ý đầy đủ đến trường dạy nghề, trung học và CĐ chuyên nghiệp.

Hiện nay số SV trên số dân là 1.6%. Tỷ lệ này so với Thái Lan ở mức 2% không phải là nhỏ. Nhưng đề án tăng tỷ lệ này lên 2,0 trong 5 năm tới (2010) và 4,5% trong 15 năm tới (2020) liệu có đúng hướng không?

Tỷ lệ trung bình ở các nước pháp triển cao OECD dựa vào nguồn số liệu về giáo dục của OECD (Education at a Glance 2005) là 4,3% (có nước cao như Hàn Quốc là 6,7%, Mỹ 5,7%, nhưng có nước thấp như Tây Đức 2,6%, Mexico 2,1%).

Một vấn đề khác cần được nhận thức là HS Việt Nam đi học là nhằm lên ĐH kiếm bằng cấp thay vì học nghề để đáp ứng với yêu cầu của nền kinh tế. Do đó mà ở cấp trung học, số HS các trường chuyên nghiệp ở Việt Nam hiện nay chỉ chiếm 14% tổng số HS trung học. Tại các nước phát triển cao OECD, tỷ lệ HS ở các trường chuyên nghiệp lên tới 45%. Phải chăng đã đến lúc cần xét lại chính sách giáo dục một cách rốt ráo thay vì chỉ nhằm chay đua bắt kịp các nước tiên tiến một cách không tưởng về số lượng SV ĐH?

***

Những kết luận trên dựa vào số liệu chính thức của Bộ GD - ĐT, của Tổng cục Thống kê và số liệu tính theo phương pháp gián tiếp của tác giả.

Người đọc có thể đặt dấu hỏi về số liệu tính gián tiếp, nhưng đây là chuyện thông thường trong nghiên cứu, nhất là khi thiếu thốn số liệu chính thức. Phương pháp thống kê ít ra là minh bạch, khách quan, và như thế đáng tin cậy hơn là các loại suy chủ quan. Hy vọng là dù có thiếu sót, phân tích chi tiêu này cho phép các nhà làm chính sách có được một cái nhìn ban đầu về chi tiêu giáo dục. Cũng hy vọng là Bộ GD-ĐT, Tổng cục Thống kê thu thập thêm số liệu và minh bạch hoá chí phí về giáo dục để làm cơ sở cho việc hình thành và theo dõi tác động cũng như hiệu quả của chính sách.

Nắm vững chi phí của nền kinh tế cho giáo dục: Rối rắm

Hệ thống giáo dục ở Việt Nam tổ chức khá phức tạp, dẫn đến sự rối rắm trong việc nắm vững chi phí của nền kinh tế cho giáo dục.

Hệ thống giáo dục ở Việt Nam gồm:

(a)Hoạt động của Bộ GD-ĐT và các trường trực thuộc Bộ do Bộ dựa vào ngân sách nhà nước cấp cho Bộ; Bộ cấp lại cho trường hoặc địa phương phụ thuộc. Tuy nhiên, Bộ lại cho phép trường thu thêm học phí, nhận thêm SV (tại chức và các loại không được tuyển theo đường cạnh tranh chính thức).

(b)Ngoài học phí thu thêm là các dịch vụ do trường làm thêm hoặc trường nhận được từ doanh nghiệp. Ngoài ra, các trường, kể cả Bộ, cũng đều nhận viện trợ từ nước ngoài. Các nguồn này nằm ngoài ngân sách nhà nước. Năm 2000, nguồn ngoài ngân sách bằng 41% nguồn từ ngân sách..

(c)Các trường độc lập với Bộ GD-ĐT, hoặc thuộc các Bộ khác và địa phương có ngân sách do Bộ khác hoặc địa phương cấp. Đây là các chi phí mà Bộ GD-ĐT không nắm được.

(d)Các trường tư thục mà Bộ GD-ĐT quản, Bộ cũng không biết rõ chi phí.

(e)Các chi phí cho việc học thêm tất nhiên Bộ GD-ĐT cũng không nắm được.

Để có thống kê toàn diện, ngoài thống kê do Bộ GD-ĐT thu thập, Tổng cục Thống kê cũng phải điều tra thu thập những phần mà Bộ không thể cung cấp.

Phương pháp tính tổng chi tiêu cho giáo dục

Ngân sách Bộ GD-ĐT cho phép biết chi phí ở phần (a).

Chi phí ngoài ngân sách ở phần (b) dựa vào các tỷ lệ cơ bản mà Bộ xuất bản năm 2000 và thống kê chi tiết do Tổng cục thống kê thu thập cho năm 2000. Tỷ lệ này được áp dụng cho những năm sau đó, mặc dù tác giả biết rằng tỷ lệ này là thấp so với thực tế hiện nay. Một phương pháp khác mà nhiều người dùng để ước tính chi phí thêm là dựa vào học phí thu thêm từ HSSV được báo chí nói tới. Những con số này lớn hơn con số đưa ra trong bài này nhưng có thể không chính xác, do đó tác giả quyết định chọn cách làm bảo thủ là dùng các tỷ lệ điều tra của Tổng cục Thống kê trong năm 2000.

Phần (b) không tính tới 2 tỷ US chi làm sách giáo khoa trong thời kỳ 2002-2007 (theo GS Nguyễn Xuân Hãn trong bài “Còn có thể giảm học phí!”, Tiền Phong o­nline 29/9/2005).

Chi phí ở phần (c), (d) và (e) là dựa vào tỷ lệ điều tra về giá trị sản lượng dịch vụ giáo dục do Tổng cục Thống kê (TCTK) tính cho năm 2000 trong bảng Cân đối Liên ngành của Việt Nam Năm 2000, NXB Thống kê, Hà Nội 2003.

Theo nguyên tắc, chi phí cho giáo dục là tổng của giá trị sản phẩm giáo dục tính theo TCTK và chi phí đầu tư cho giáo dục. Tuy nhiên vì thiếu số liệu, cách tính của bài này là không tính thẳng mà dựa vào hệ số tính từ số liệu năm 2000 của TCTK.

Theo bảng cân đối liên ngành trên, giá trị sản phẩm giáo dục (tức là chi phí cho hàng hoá và dịch vụ, thu nhập, khấu hao nhưng không kể đầu tư) theo nguyên tắc của tài khoản quốc gia trong năm 2000 là 21.367 tỷ, trong khi đó các nguồn số liệu (a), (b) chỉ có 19.928 tỷ. Như vậy, mức chi sẽ cao hơn 7% nữa.

Tỷ lệ thêm này có thể thấp hơn thực tế vì phần này không tính trực tiếp ngân sách dành riêng cho 2 ĐHQG Hà Nội và ĐHQG TP.HCM, chỉ bắt đầu từ năm 2002.

Chi phí cho dịch vụ giáo dục như vậy, về nguyên tắc, sẽ bằng giá trị sản lượng giáo dục cộng thêm tích lũy.

Vũ Quang Việt

(Chuyên viên Thống kê cao cấp của Liên Hợp Quốc, New York, Mỹ)

Việt Báo

TIN Giáo Dục NỔI BẬT

Còn nhiều băn khoăn trước kỳ thi THPT quốc gia

Sau khi Bộ Giáo dục và Đào tạo (GD&ĐT) công bố Dự thảo Quy chế kỳ thi THPT quốc gia và tuyển sinh đại học cao đẳng năm 2015, nhiều thí sinh và giáo viên vẫn còn nhiều băn khoăn trước một kỳ thi sắp tới.

Mê hoặc vì mức lương khủng khi du học Nhật Bản

 Trong khi công ty tư vấn khẳng định thu nhập có được từ việc làm thêm sẽ trang trải toàn bộ chi phí học tập và sinh hoạt ở Nhật Bản thì Bộ GD-ĐT tuyên bố ngược lại.

Băn khoăn việc mở rộng thang điểm

Còn ít ngày nữa, Bộ Giáo dục và Ðào tạo (GD và ÐT) sẽ công bố chính thức Quy chế tổ chức kỳ thi THPT quốc gia. Quy chế này quy định cụ thể về tổ chức kỳ thi và xét công nhận tốt nghiệp THPT. Sau khi dự thảo quy chế được thông báo rộng rãi, nhiều chuyên gia, nhà giáo, nhà khoa học đã có những ý kiến đóng góp tâm huyết.

Nhận xét tin Chi tiêu cho giáo dục: Những con số "giật mình"!

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Chi tiêu cho giáo dục: Những con số "giật mình"! bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Chi tieu cho giao duc Nhung con so giat minh ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Chi tiêu cho giáo dục: Những con số "giật mình"! ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề Tin Giáo Dục của chuyên mục Giáo Dục.

Education Spending: The figures "startling"?
Vietnam, Ministry of Education, the United Nations Vietnam Vu Quang, from New York, General Statistics Office, the developed countries, actuary, costs, expenses, rates, income, based on the number , School of

From New York (U.S.) senior actuary of the United Nations Vu Quang Vietnamese had the interesting analysis of spending on education in Vietnam drawn through the data and methodology of mathematics itself. Spending on education in Vietnam ...

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM
Xem tiếp: Giáo Dục


  • Thoi su 24h2901 Vu trom xang may bay cuc lon
    Thời sự 24h(29/01): Vụ trộm xăng máy bay cực lớn

    'Trực thăng chao đảo rồi chúi xuống đất'; Bắt băng trộm xăng máy bay cực lớn ở TP.HCM; 20 xác linh trưởng khô bốc mùi trên xe khách; Lời khai rúng động của học sinh giết nam ca sĩ; Trung úy cảnh sát bị nghi phạm buôn ma túy bắn chết... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 29/1.

  • Thoi su 24h2801 Roi may bay 4 phi cong hy sinh
    Thời sự 24h(28/01): Rơi máy bay, 4 phi công hy sinh

    22 người vào quy hoạch Bộ Chính trị, Ban Bí thư; Trực thăng rơi ở TP.HCM, 4 phi công hy sinh; Bắt nguyên Chủ tịch HĐQT Ocean Bank; Hung thủ 15 tuổi giết hại nam ca sĩ ở Sài Gòn; Bắt lô ma túy 20 tỷ ở sân bay...

  • Thoi su 24h2701 Nam ca si bi sat hai da man
    Thời sự 24h(27/01): Nam ca sĩ bị sát hại dã man

    Xe cứu thương bỏ mặc thai phụ tử vong giữa đường?; Nam ca sĩ tử vong trong tình trạng khỏa thân; Vụ biệt thự trong rừng Hải Vân: Tướng công an xin lỗi; Mỹ Tâm nói gì về "người tình tin đồn" 70 tuổi?...

  • Thoi su 24h2601 Vu no rung dong ca pho
    Thời sự 24h(26/01): Vụ nổ rúng động cả phố

    Đà Nẵng có tân Chủ tịch UBND TP; "Nói không với nằm ghép: Dân lo bị xuất viện sớm; Nghệ An: Phát hiện xác hổ 140kg đang ướp lạnh; Không khởi tố vụ tai nạn thảm khốc 9 người chết; Bắt gần nửa tấn lòng thối đang trên đường tiêu thụ; Cựu phi công Việt Nam nói thật chuyện lương thưởng... là những thông tin thời sự nổi bật trong ngày 26/1.

  • Thoi su tuan qua Dai hy thanh dai tang sau tai nan
    Thời sự tuần qua: Đại hỷ thành đại tang sau tai nạn

    Tăng lương hưu và trợ cấp thêm 8%; Cục trưởng Cục Đường sắt chết trong phòng làm việc; Xử phạt VTV 40 triệu đồng vì sai phạm của Điều ước thứ 7; Thưởng Tết thấp nhất là 30 ngàn đồng; Xăng giảm tới 1.900 đồng/lít...

  • Tet xua Tet nay qua con mat nguoi tre
    Tết xưa - Tết nay qua "con mắt" người trẻ

    Một phim ngắn hết sức ý nghĩa cho Tết 2015 đang khiến cộng đồng mạng xôn sao và khiến người xem thật sự xúc động.

  • Tranh cai xung quanh Le hoi chem lon o Bac Ninh
    Tranh cãi xung quanh Lễ hội chém lợn ở Bắc Ninh

    Theo Lãnh đạo tỉnh Bắc Ninh Lễ hội sẽ vẫn được tổ chức nhưng việc chém lợn đã được bỏ từ 2 năm trước.

  • Hai Tet 2015
    Hài Tết 2015

    Nhiều chương trình hài tết, ca nhạc chào năm mới 2015 đã được đồng loạt ra mắt khán giả với nội dung hấp dẫn, đáp ứng nhu cầu giải trí của người dân trong dịp tết. Tuy nhiên, năm nay sức mua khá ảm đạm, tuy băng đĩa lậu ngày càng nhiều. ------------

  • Toi pham vi thanh nien Nguyen nhan va giai phap
    Tội phạm vị thành niên - Nguyên nhân và giải pháp

    Những cái xấu, cái ác đang ngày một gia tăng trong xã hội khiến nhiều người sợ hãi. Nhất là việc giảng đường đang dần trở thành nơi "tụ họp" của phần tử xấu.

  • Dau dau chuyen tim O sin ngay Tet
    Đau đầu chuyện tìm Ô sin ngày Tết

    Nỗi khổ vì bị người giúp việc (hay ô sin) nhân dịp cuối năm o ép không còn mới lạ, tuy nhiên có những chuyện thoạt nghe tưởng như hài nhưng lại…cười ra nước mắt.

  • Nghin le chuyen tuan qua 2501 3101
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua (25/01 - 31/01)

    Toàn cảnh trực thăng quân sự rơi ở TP.HCM; Tai nạn thảm khốc ở Thanh Hóa khiến 10 người tử vong; Bé trai khôi ngô bị mẹ bỏ rơi vì sợ mang lại xui xẻo; Hà Nội bỏ dải phân cách cứng: 24 tỷ đồng ném qua cửa sổ;Vợ hoặc chồng không chung thủy bị phạt 1-3 triệu đồng... là những tin tức nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua. ------------

  • Ban tin suc khoe tuan tu 25 311
    Bản tin sức khỏe tuần (từ 25 - 31/1)

    Nhiều dịch bệnh như ho gà, dịch sởi, dịch cúm gia cầm, rubella đang bùng phát mạnh và diễn biến khó lường; Bắt buộc mua thẻ BHYT theo hộ gia đình; Sai lầm nghiêm trọng khi ăn thịt chó "giải đen" ngày giáp Tết; Bệnh nhân ung thư vú không nên bật đèn khi ngủ; Lá lốt chữa bệnh; Giảm cân siêu nhanh bằng gia vị quen thuộc; Quan niệm sai lầm về sinh nở... là những tin sức khỏe nổi bật tuần qua.

  • Toan canh Showbiz tuan 2501 3101
    Toàn cảnh Showbiz tuần (25/01 – 31/01)

    Bảo Anh bị nghi hát nhép trong The Remix 2015, Quách Ngọc Ngoan phải trả 1 tỷ mới được Lê Phương chấp nhận ly hôn?, Đám cưới bình dân của Huỳnh Đông - Ái Châu, Những người tình tin đồn của Mỹ Tâm, Cường Đô la - Hà Hồ 'cơm lành canh ngọt' về sống chung một nhà?, ------------

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 2501 3101
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (25/01 - 31/01)

    Tội phạm vị thành niên - Nguyên nhân và giải pháp; Phòng, chống tội phạm sử dụng Công nghệ cao; Tết sớm ở Trại giam Xuân Nguyên; Hài hước những tên trộm lười biếng nhất thế giới; 141 Hà Nội trấn áp tội phạm đường phố dịp cuối năm; Cái chết đầy bí ẩn của trùm giang hồ khét tiếng Đại Cathay;.......là những tin đáng chú ý trong tuần. ------------ Xem thêm: Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (25/01 - 31/01), http://vietbao.vn/An-ninh-Phap-luat/Tin-An-ninh-Phap-luat-tuan-qua-2501-3101/2147533625/218/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Nhin lai su kien Xa Hoi VN 2014
    Nhìn lại sự kiện Xã Hội VN 2014

    2014 là năm của tai nạn, hỏa hoạn với hàng trăm vụ cháy lớn trên phạm vi toàn quốc với những hậu quả thảm khốc về cả tài sản và tính mạng con người.