"Hạnh phúc là có người chia sẻ được hoàn toàn với mình..."

GS.TS Trần Thu Hà

Trong căn nhà nhỏ bình yên và ấm cúng của một ngày đầu năm mới Đinh Hợi, gia đình nghệ sĩ Trung Kiên và Trần Thu Hà vinh dự được đón tiếp một vị khách đặc biệt, đó là Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết.

Những lời thăm hỏi, động viên của Chủ tịch nước như tiếp thêm sức mạnh cho người phụ nữ đã dành hơn 30 năm cho sự nghiệp âm nhạc nước nhà. Và cho đến giờ phút này, dù đã thôi giữ vị trí Giám đốc Nhạc viện Hà Nội, nhưng những gì mà bà làm được và vẫn tiếp tục theo đuổi khiến nhiều người phải ngưỡng mộ. Có người gọi bà là "Nghệ sĩ lam lũ của giảng đường".

Sự khác biệt trong khâu đào tạo

Nếu như ai đó đã từng đến nhạc viện cách đây khoảng hơn 10 năm sẽ không khỏi bất ngờ trước một cơ sở đào tạo có qui mô, khang trang và hiện đại như hiện nay. Bà có thể cho biết, sự đột phá đó đã được thai nghén từ khi nào?

Để có được sự thay đổi đó, trước tiên phải kể đến sự quan tâm của Đảng, Nhà nước cũng như sự đoàn kết thống nhất trong tập thể nhà trường vì sự phát triển của nền nghệ thuật nước nhà nói chung và âm nhạc nói riêng.

Nhạc viện là cái nôi cung cấp những người làm công tác âm nhạc cho cả nước. Với một ngành đào tạo tương đối đặc thù, thì việc đầu tư một cơ sở vật chất và trang thiết bị hiện đại là yếu tố không thể thiếu cho việc nâng cao chất lượng đào tạo. Chúng tôi đã phải mất khoảng 12 năm tiến hành quy hoạch tổng thể và các phân khu chức năng. Việc này không đơn giản chút nào vì nó liên quan đến việc di dời, giải tỏa...

Vậy công việc đó đã kết thúc chưa, thưa bà?

Ở bên ngoài mọi người biết nhiều đến sự nghiệp đào tạo của Nhạc viện. Nhưng suốt nhiệm kỳ 12 năm làm quản lý, tôi phải quan tâm đến xây dựng cơ sở vật chất. Hiện nay, còn thiếu duy nhất một hạng mục là một phòng hòa nhạc tiêu chuẩn quốc tế, có nó thì cơ sở vật chất của Nhạc viện mới đồng bộ.

Mọi người có thể dễ dàng nhận ra sự khác biệt so với những cơ sở giáo dục khác. Trường có thang máy, phòng cách âm cũng như máy điều hòa nhiệt độ cho tất cả các phòng học. Hiện nay, cơ sở đào tạo của trường có thể sánh tầm với các nước trong khu vực.

Hiện Nhạc viện có khoảng 200 giáo viên cơ hữu với gần 2.000 học sinh, sinh viên đang được đào tạo tại đây, đó là chưa kể đội ngũ giảng dạy là cộng tác viên và học viên không chính quy.

Nhìn vào đội ngũ giảng viên của nhà trường, người ta nhận thấy, vấn đề nâng cao chất lượng rất được chú trọng. Cụ thể là nhiều trong số đó được phong các danh hiệu cao quý như NSND, NGND, NSƯT, NGƯT... có học hàm học vị cao. Xin bà có thể chia sẻ công tác đào tạo đã được quan tâm như thế nào?

Chất lượng đào tạo được quyết định bởi 3 yếu tố, đó là đội ngũ giảng viên, giáo trình và cơ sở vật chất. Cơ sở vật chất thì như đã nói ở trên, giáo trình thì có thể dễ dàng cập nhật, còn chất lượng đội ngũ thì cần phải có quá trình.

Ngay từ những ngày đầu mới thành lập, chúng ta đã xác định xây dựng một đội ngũ cán bộ âm nhạc có chất lượng. Nhà nước mình đã sớm đưa một đội ngũ cán bộ ra nước ngoài học, sau đó về đào tạo lại cho đội ngũ trong nước, từ ngắn hạn đến dài hạn, từ đại học đến cao học, tiến sĩ, hướng tới chuẩn hóa quốc tế.

Giáo sư chuyên ngành piano duy nhất

Khi làm quản lý, dù bận rộn như vậy nhưng vì sao bà vẫn có thời gian làm tốt công tác chuyên môn của mình. Bằng chứng là có rất nhiều thế hệ học sinh chuyên ngành piano đạt nhiều giải thưởng lớn trong các kỳ thi trong nước và quốc tế. Lý do nào đã thôi thúc bà có thể làm tốt cả hai việc cùng một lúc?

Thứ nhất, bản thân tôi là một giảng viên đã tham gia công tác giảng dạy được 32 năm. Xuất phát điểm của tôi trước khi làm quản lý là thầy giáo nói chung và chuyên ngành piano. Vì thế, dù trong thời gian làm quản lý, tôi chưa bao giờ có ý định ngừng theo đuổi chuyên môn sâu. Hơn nữa, thầy giáo trong ngành âm nhạc này cũng rất đặc thù, vừa là thầy giáo nhưng cũng là người nghệ sỹ. Vì vậy, để làm được cả hai việc cùng một lúc đòi hỏi phải có sự say mê trong công việc chuyên môn và có trách nhiệm trong công tác quản lý.

Thời gian là có hạn. Vậy bà đã sắp xếp công việc như thế nào?

Giờ hành chính, tôi làm công tác quản lý và tranh thủ dạy chuyên môn vào buổi trưa, sau 4 giờ chiều và những ngày cuối tuần.

Đến bây giờ chắc bà sẽ có nhiều thời gian cho công tác chuyên môn?

Thực tế, do mới chỉ thôi giữ chức cách đây vài ba tháng, nên hiện tại tôi vẫn phải cùng các đồng nghiệp làm nốt những công việc còn dang dở, cũng như chuyển giao dần. Nhưng đúng là từ bây giờ, tôi sẽ có nhiều thời gian cho công tác chuyên môn hơn. Vì hiện nay trong nhạc viện Hà Nội chỉ có mình tôi được đào tạo sau đại học.

Vì sao ngành piano lại thiếu trầm trọng giảng viên dạy cao học như vậy?

Điều này phụ thuộc vào những quy định chặt chẽ của bộ GD&ĐT. Tôi là thế hệ gần như đầu tiên được phong danh hiệu phó giáo sư hồi năm 90, và đến tận năm 2001 mới được phong Giáo sư. Hiện nay, riêng nhạc viện chiếm lĩnh 1/3 GS trên toàn quốc với 6 người và 15 PGS, nhưng chỉ có tôi là người duy nhất chuyên ngành piano.

Nhiều học viên trẻ tài năng

Được biết, dàn nhạc giao hưởng của Nhạc viện đã có từ rất lâu rồi, nhưng trong thời gian gần đây mới được nhắc đến nhiều qua những buổi biễu diễn với những tác phẩm nổi tiếng. Vì sao vậy, thưa bà?

Dàn nhạc giao hưởng của nhạc viện Hà Nội đã có từ những năm 60. Tuy có hoạt động nhưng chỉ thực sự trở thành một dàn nhạc mang tính chuyên nghiệp mới 10 năm nay với tên gọi "Dàn nhạc giao hưởng Hà Nội".

Mỗi năm, dàn nhạc biểu diễn trung bình từ 30 - 40 đêm ở nhiều nơi, tại Nhạc viện Hà Nội, Nhà hát lớn, cho tới các thành phố và lưu diễn ở nước ngoài. Đây cũng là dàn nhạc đầu tiên đi biểu diễn ở nước ngoài. Gần đây nhất, dàn nhạc đã biểu diễn ở Paris. Chuyến lưu diễn kéo dài nửa tháng với 4 đêm biểu diễn đã nhận được sự ủng hộ nhiệt tình của các khán giả.

Người ta nhận thấy, trong các buổi biểu diễn của dàn nhạc thường xuyên có sự tham gia của các giảng viên và học sinh. Bà nghĩ gì về điều này?

Trong ngành âm nhạc có một đặc thù, hầu hết các giảng viên cùng đồng thời là nghệ sĩ có kinh nghiệm và là trụ cột trong các dàn nhạc. Do đó, dàn nhạc trong nhạc viện vừa có tính chất biểu diễn, vừa có tính chất đào tạo, nên dàn nhạc có thể có sự luân chuyển đối với các học viên, còn giáo viên thì cố định.

Hơn nữa, bên cạnh những thầy giáo rất có kinh nghiệm có cả những học viên trẻ rất giàu tài năng. Nhờ cách làm vậy, sinh viên có cơ hội được rèn luyện một cách hiệu quả và thiết thực, thậm chí những sinh viên giỏi trong dàn nhạc còn có cơ hội biểu diễn ở nước ngoài.

"Chủ tịch Nguyễn Minh Triết đã khiến tôi cảm động"

Nghe nói, đầu năm nay, Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết đã đến thăm gia đình bà. Bà có thể chia sẻ với độc giả về cuộc gặp gỡ này?

Tôi cũng thực sự bất ngờ vì không nghĩ rằng có một buổi Chủ tịch nước tới thăm gia đình nhân dịp năm mới. Tôi nghĩ đó cũng là sự quan tâm của Đảng và Nhà nước với đội ngũ trí thức trong lĩnh vực văn hóa nghệ thuật. Trong khung cảnh ấm cúng bình dị nhưng trang trọng, Chủ tịch nói chuyện với chúng tôi một cách ân cần khiến chúng tôi rất cảm động.

Cho đến giờ, bà còn điều gì trăn trở về công việc quản lý không?

Mong muốn thì vẫn còn nhiều, nhưng tôi rất tin tưởng vào thế hệ kế nhiệm, những người đã từng cộng tác với tôi trong thời gian vừa qua. Chúng tôi quyết phấn đấu để thương hiệu Nhạc viện Hà Nội ngày càng khẳng định, chất lượng đào tạo ngày một nâng cao.

Sống trong một gia đình với NSND Trung Kiên, bà có cảm thấy mình được giúp đỡ nhiều không?

Tôi cũng như NSND Trung Kiên đi qua những con đường quản lý. Ông đã giúp tôi rất nhiều trong công tác quản lý. Cũng giống tôi, sau khi thôi công tác quản lý, NSND Trung Kiên cũng toàn tâm toàn ý cho sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ.

Vậy ở độ tuổi này, bà quan niệm thế nào về hạnh phúc?

Tôi nghĩ khi có được một công việc riêng và thành đạt trong lĩnh vực đó thì có thể đó là hạnh phúc. Và hạnh phúc là có người chia sẻ được hoàn toàn với mình và có tiếng nói chung trong nhiều lĩnh vực.

Xin cảm ơn bà

Lan Hương