vietbao

Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào?

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao
Một ca khúc nổi tiếng về Tây Nguyên mở đầu bằng câu thơ: Tháng ba mùa con ong đi lấy mật/ Mùa con voi xuống sông hút nước/ Mùa em đi phát rẫy làm nương/ Anh vào rừng đặt bẫy cài chông
… Tháng 3 ấy là tháng 3 nào?

Tháng 3 của đồng bào Jrai, Bahnar, ÊĐê, M’nông…..hay tháng 3 dương lịch, tháng 3 âm lịch? Hóa ra, đồng bào Tây Nguyên có hẳn một lịch pháp khác. Xin bắt đầu từ những ghi chép về người Bahnar tỉnh Gia Lai.

Khi đất trời từ đông sang tây đều vận hành theo chu kỳ biểu kiến của mặt trăng hoặc mặt trời 12 tháng một năm với trên dưới 365 ngày thì đồng bào Bahnar chỉ ghi vào bảng nông lịch trí nhớ và truyền khẩu của mình chẵn 10 tháng cho 1 năm! Vậy thì, một năm bắt đầu và kết thúc như thế nào?

Nông lịch của người Bahnar

Vì không sử dụng ký tự, giấy má để ghi chép nên lịch pháp Bahnar tựa hẳn vào thiên nhiên. Nó có thể nhanh hoặc chậm đôi ba ngày mỗi năm. Điều đó trong tư duy của đồng bào là có thể chấp nhận được.

Có một vài dấu hiệu để nhận biết thời gian. Ấy là khi cây blang(pơlang) trổ bông, trời hanh hao nắng, mùa vụ thu hoạch đã xong và đồng bào sẵn sàng bước vào chu kỳ lễ hội. Nghĩa là, vào thời điểm ấy, tất cả các tháng dương lịch và âm lịch đều không nằm trong "bộ nhớ" Bahnar. Đồng bào gọi thời gian này là khei mônh Yuăn và khei bar Yuăn tức là "tháng 1 và tháng 2 của người Kinh".

Từ xa xưa, người Bahnar vẫn quen gọi đây là thời điểm (hay là tháng - khei) ning nơng - nghĩa là "nghỉ ngơi". Ning nơng là thời gian của lễ hội, vui chơi và giao đãi. Đây là thời điểm mà tâm hồn Bahnar rộng mở, thoải mái nhất, mọi người có thể vui chơi, uống rượu quên cả tháng ngày!

Thực ra, thời điểm được gọi là ning nơng hết sức tương đối, không chỉ 2 mà có thể kéo dài đến 3, 4 tháng trong năm, tuỳ lúc, tuỳ nơi… Một năm chỉ có 10 tháng của công việc. Hai tháng (hoặc hơn thế) để xả hơi cho một năm vất vả có là quá nhiều hay như thế mới phù hợp? Câu trả lời đúng nhất chỉ có được từ phía chủ nhân lịch pháp ấy.

Sau ning nơng là thời vụ nông nghiệp. Khoảng tháng 1, tháng 2 cùng với việc chặt cây, phát rẫy, đồng bào tranh thủ làm việc nhà: dọn dẹp, sửa sang sàn mái, làm vách… Đây cũng là thời điểm các lễ cúng nho nhỏ (kuai hoặc sơmah tơ dak mat atâu) như cầu mưa được tiến hành.

Tháng 3, tháng 4, sau khi hoàn thành việc trồng tỉa (với lễ cúng jơmul), lúa bắp còn đang cựa mình nảy mầm, khi mưa xuống thì bắt cá, soi ếch, đi săn… Đây cũng chính là lúc một vài lễ cúng của gia đình diễn ra, cầu mong lúa bắp tươi tốt.

Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao
Tháng 5 cùng với việc làm cỏ lúa - choh anhet (có lễ cúng sơmah ba - xin cho lúa tốt,cỏ không lấn lúa) - những tay sát cá, sát thú có một vị trí đặc biệt trong cộng đồng. Khi tiếng sấm ì ầm xa dần, lúa đã đứng lá, bắp đã căng trái, đi giữa những vạt lúa ngút ngàn xanh, thỉnh thoảng có làn khói thơm bay lên từ các nhà rẫy (ku hoặc nơnơh). Ấy là mùi bắp nướng, bắp rang quyến rũ.

Tháng 6 đến với vài lễ cúng muộn ở từng gia đình (ming mir), cầu xin thần linh mang lại sự an lành cho mẹ lúa. Những triền bắp cũng đã được thu hoạch, trái chất thành đống. Ở nhiều vùng, bà con còn giữ một tục lạ là lễ sơ ủ - cúng xin thần linh ban cho mình quyền ăn quả đầu mùa (chủ yếu là bắp) mà không bị đau bụng. Đồng thời, ngày nay nhiều nhà vẫn duy trì lễ gai ăn, cúng dâng hoa trái đầu mùa cho yang - thần linh.

Tháng 7 với những bận rộn rào giậu rẫy nương, làm con bù nhìn hay ngồi trong chòi rẫy gõ ống lồ ô đuổi chim. Lúc ấy, đất trời mênh mang xanh, thức ăn không hiếm, bắp lúa hứa hẹn bội thu nên lòng người vui tươi, hăm hở. Một lễ cúng sớm không nhất thiết phải lớn nhưng trang trọng được nhiều gia đình tổ chức là sơmah kech ba - cúng xin thần linh cho phép gặt lúa.

Khi bông lúa chín dần cũng là lúc chuyển sang tháng 8 Bahnar. Dầu bận bịu đến mấy, tâm trí người làm nông vẫn dành cho những buổi cúng tạ ơn đất trời và cây cối - các đấng bậc đã ban lộc cho mình. Nhiều nơi tổ chức lễ et yot (jok) bngol - uống hồn lúa, trong phạm vi từng nhà.

Lúa gặt xong, tháng 9 no đủ bình yên đến khi mọi người quây quần bên ghè rượu để "tính sổ" làm nông năm này, trước khi cùng nhau đổ lúa vào kho bằng lễ cúng sơmah tơ hao ba - đưa lúa lên chòi. Trong rất nhiều âm thanh rộn ràng, đã nghe đâu đó tiếng thử chiêng, tiếng vỗ trống xem mặt da có còn căng…

Tháng 10 náo nức vụt đến rồi lẹ làng ra đi với lễ cúng đóng cửa kho lúa (teng amăng, còn gọi là chruh) chếnh choáng men. Cánh cửa kho lúa khép lại cũng đồng thời là lúc cánh cửa lễ hội mở toang. Tháng 10 đã hết, ning nơng chính thức lại về và cuộc vui lại tiếp tục quấn quít chân người từ sàn nhà mình đến nhà rông, ra bãi cỏ…

Không chỉ là lịch

Ning nơng là tất cả. Bao nhiêu chuyện vui buồn của con người dường như đều chờ để được diễn ra một cách đầy đủ nhất vào dịp này. Cúng làng ở nhà rông vui đến tuyệt đích, bỏ mả ở mảnh đất phía tây vui đến tận cùng. Đó là một không khí rộn ràng khăn áo mới và tưng bừng những lời nói…

Vui thì rõ rồi nhưng vẫn có những chuyện khác xảy ra trong dịp này. Đó là những việc liên quan đến các già làng (kră pơlei). Mười tháng qua, những chuyện phải trái, đúng sai đều sẽ được giải quyết triệt để tại đây.

Những khúc mắc, xích mích, hận thù dần vơi đi sau những lời phán xét công minh của các già. Ghè rượu, con gà có thể là vật chất bị hoặc được phạt tuỳ theo mỗi bên đúng sai nhưng chắc chắn và quan trọng hơn, nó sẽ là vật liên kết mọi người lại trong tinh thần thoải mái của cộng đồng, như chưa từng có chuyện gì xảy ra trước đó…

Có thể ví nông lịch Bahnar là một diễn trường rộng rãi mà mọi hoạt động của cả tộc người này đều diễn ra trong đó. Mọi hành vi, suy nghĩ của con người nơi ấy đều liên quan đến nghề nông còn khá sơ khai. Nông nghiệp chi phối và quy định cách ứng xử của con người đối với thần linh và tự nhiên, của con người với con người…

Tiếng chiêng, hơi rượu luôn song hành cùng chủ thể văn hoá với những lễ thức đậm đặc chất lao tác nương rẫy. Nông lịch Bahnar như một viên thư ký lặng lẽ ghi chép những điều ấy vào ký ức và trí nhớ người dân nơi đây.

Thời gian đã làm thay đổi nhiều thứ, trong đó có cả những biểu hiện tín ngưỡng của cư dân nông nghiệp. Dù vậy, như cây blang đầu làng nở hoa hằng năm, như chim hót lảnh lót mỗi ban mai, nông lịch Bahnar với bao điều kỳ thú vẫn tồn tại. Khi người Việt tất bật hào hứng đón xuân sang thì người Bahnar đắm mình trong ning nơng cổ truyền của mình.

Và như vậy, "tháng 3" nêu trên hẳn là tháng 3 dương lịch - tức tháng đầu tiên trong bảng nông lịch Bahnar. Từ việc này, nảy một suy luận vui nhưng lại rất đúng: đồng bào Bahnar không tính những "tháng ăn chơi" vào nông lịch hàng năm.

Theo Sài Gòn tiếp thị

Theo:TuoiTre
Comment :Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào?
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào? bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Thang 3 Tay Nguyen la thang ba nao ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Tháng 3 Tây Nguyên là tháng ba nào? ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Du Lịch
March March Highlands is that?
Central Highlands, in March, in March, the people, agricultural calendar, maybe, that is, rice, holidays, Bahnar, worship, seasonal
Another popular song on Highland opens with the verse: May the three seasons bees collecting nectar / season elephant sucking water into the river / season you go play shifting cultivation / UK in forest traps set against ... March March was that?.
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Thoi su 24h087 Chu ho chem 2 chau tu vong
    Thời sự 24h(08/7): Chú họ chém 2 cháu tử vong

    Khách sạn giam khách: Quan ứng tiền giữ thể diện Cửa Lò; Treo biển cam kết "không khiêu dâm, kích dục": Nỗi khổ kép; Ai đã “đầu độc” tôm cá ở thượng nguồn sông Đà?; Sau vụ bảo vệ bệnh viện Nhi: Bộ Y tế chấn chỉnh việc vận chuyển người bệnh; Tiêm thuốc khiến bệnh nhân tử vong, bác sỹ bị... khiển trách

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ