vietbao

Làng cổ Đường Lâm, điển hình làng quê Bắc bộ

Bấm ngay Subscribe / Đăng Ký xem video hay mới nhất >>

Phát triển kinh tế và bảo tồn văn hóa là hai con đường không phải lúc nào cũng giao nhau. Quá trình phát triển kinh tế trong khoảng mười năm trở lại đây đã tạo ra một diện mạo hoàn toàn mới cho nhiều điểm du lịch nổi tiếng của Việt Nam, trong đó có làng việt cổ Đường Lâm. Thế nhưng, cùng với thuận lợi là những thách thức gay gắt đặt ra trong việc gìn giữ các giá trị văn hóa truyền thống của di sản độc đáo này.

Ngôi làng cổ Đường Lâm từ xa xưa vốn thuộc lưu vực sông Hồng, cách Hà Nội chừng 50 cây số về phía tây và nằm trên một vùng gò đồi phía tây của thị xã Sơn Tây ngày nay. Làng có nghề trồng lúa nước truyền thống như bao làng quê Bắc bộ khác và ngày nay Đường Lâm vẫn là làng nông nghiệp tiêu biểu của nông thôn miền Bắc.

Lang co Duong Lam dien hinh lang que Bac bo
Vẻ cổ kính của làng Mông Phụ đã bị biến dạng ít nhiều.

Có thể nói khó có ngôi làng nào có một vị trí đặc biệt như Đường Lâm. Đây là quê hương của hai vị vua Ngô Quyền và Phùng Hưng. Có lẽ thế đất địa linh nhân kiệt đã sinh ra hai vị vua nổi tiếng trong lịch sử Đại Việt. Phía tây nam làng có ngọn núi Tản Viên thuộc Ba Vì sừng sững án ngữ, thần núi Tản được dân làng thờ là Thành hoàng, bảo vệ cho làng. 

Sách Đại Việt sử ký toàn thư, trong phần chép sử vào năm 1117 có nhắc đến “người giáp Cam Giá”. Khu vực làng cổ Đường Lâm hiện nay vốn thuộc tổng Cam Giá Thịnh xưa kia, nay gồm bốn làng Cam Thịnh, Mông Phụ, Đông Sàng và Đoài Giáp, được gọi chung là Kẻ Mía. Từ “Cam Giá” trong tên gọi tổng Cam Giá Thịnh xưa có nghĩa là mía, xuất phát từ việc khu vực này đã từng có nghề trồng mía. Từ đó mới có tên làng Mía, chùa Mía.

Nếu tìm hiểu về lịch sử làng, chúng ta sẽ phát hiện ra nhiều điểm thú vị về ngôi làng cổ này. Đây là nơi còn lưu giữ tương đối tốt nhiều công trình kiến trúc lịch sử có giá trị và các tập quán sinh hoạt truyền thống. Những lễ hội, các dịp nghi lễ sinh hoạt chung của cộng đồng làng còn được duy trì khá đầy đủ cho đến nay.

Cũng phải nhấn mạnh rằng việc quy hoạch làng được các cụ thời xưa tính toán rất kỹ để tạo ra sự phân bố các công trình kiến trúc với một tỷ lệ rất hợp lý. Từ quy hoạch chung của làng, hệ thống đường làng đến các công trình chung gắn với thiết chế làng như cổng làng, đình làng, các ngôi nhà đá ong cổ kính… đều tuân thủ nghiêm ngặt phong thủy.

Làng Mông Phụ, xã Đường Lâm – trung tâm của quần thể di tích làng cổ - tọa lạc trên một vùng gò đồi thoai thoải. Ở phía nam làng là ao hồ và ruộng lúa. Thời xưa, khi khái niệm đô thị hóa chưa xuất hiện, Mông Phụ bốn bề được bao bọc bởi các lũy tre làng. Một thứ hàng rào xanh che chắn cho làng nép mình yên ả hiền hòa trải qua bao đời. Thời ấy, muốn vào hay ra khỏi làng đều phải qua bốn cổng, nhưng giờ chỉ còn cổng phía đông nam, chính là chiếc cổng làng nổi tiếng còn sót lại và xuất hiện nhiều nhất trong những bức ảnh, thước phim.

Quy hoạch của làng được tính toán rất chặt chẽ xoay quanh tâm điểm là đình làng, bởi đây là hạt nhân của mô hình văn hóa làng cổ điển. Theo quan niệm xưa, có thể coi vị trí đình làng quyết định toàn bộ số phận của dân làng. Sướng hay khổ, êm ấm hay trắc trở, tất thảy tùy thuộc vào hướng đình.
Lang co Duong Lam dien hinh lang que Bac bo
Một trong những kiến trúc cũ còn sót lại
Vì thế, dễ dàng nhận ra đình Mông Phụ được đặt ở nơi cao nhất trong làng Mông Phụ. Các con đường nối cổng làng với các thôn xóm uốn lượn quanh co và tất cả đều dẫn đến ngôi đình ở trung tâm thôn. Đi đường nào cũng phải đi qua đình làng và từ ngôi đình cổ kính này có thể đi theo các ngả đường quanh co để đến các xóm. Điểm khác biệt là ngày xưa trước cổng đình Mông Phụ không có khoảng sân rộng như ngày nay. Các thôn, xóm nằm dọc hai bên đường được thiết kế tỏa ra hai bên như hình xương cá
.
Quá trình phát triển kinh tế và đô thị hóa đang diễn ra với tốc độ rất nhanh cũng tác động không nhỏ đến ngôi làng này. Một dẫn chứng có thể dễ dàng cảm nhận bằng mắt: những ngôi nhà đá ong cổ kính không còn nguyên vẹn trong nếp sống hiền hòa xưa nữa. Nhiều hộ dân có điều kiện kinh tế, trước sự thúc ép của đời sống và nhu cầu bức bách của nhiều thế hệ sinh sống trong một ngôi nhà cổ xưa, đã phá nhà cũ, xây nhà mới. Dấu hiệu của nguy cơ “phố hóa” hay hiện đại hóa làng đang hiện rõ. Không khó để nhận ra di sản làng cổ Đường Lâm đang phải gồng mình đối chọi lại với sức công phá mãnh liệt của cơn lốc “làm mới di sản”.

Tuy nhiên, nhờ các quy tắc ứng xử nghiêm ngặt được hình thành từ nhiều đời, lâu dần đã trở thành nếp làng với những phép tắc chặt chẽ mà nhiều tập tục, nghi lễ làng còn được lưu truyền đến ngày nay. Nếp làng là thứ luật lệ có tính bắt buộc rất cao, được cả làng tôn trọng và tạo nên văn hóa làng - chất keo gắn kết mọi thành viên của cộng đồng trong làng.

Mặc dù thời nay một số nghi lễ, phép tắc trong hội làng hay các dịp lễ lạt khác đã được giản lược đi nhiều, song về cơ bản, làng Mông Phụ vẫn duy trì những nghi lễ của một làng quê Bắc bộ điển hình. Đi tìm giải pháp bảo tồn văn hóa làng, nếp làng sao cho phù hợp không bao giờ là đơn giản, đặc biệt đối với một di sản có tính nhạy cảm cao như Đường Lâm.

Nên chăng, việc bảo tồn làng cổ cần có sự tham gia hợp tác chủ động từ phía cộng đồng dân cư Đường Lâm, những người vốn có tính gắn kết và tương tác rất cao, hơn là trách nhiệm của riêng các cơ quan chức năng? Làm được vậy, may ra ngôi làng cổ này mới tránh khỏi cơn lốc “mới hóa, hiện đại hóa” đang tràn lan ở nhiều nơi!

Việt Báo (Theo DNSG) 

Comment :Làng cổ Đường Lâm, điển hình làng quê Bắc bộ
Ý kiến bạn đọc
Viết phản hồi
Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Làng cổ Đường Lâm, điển hình làng quê Bắc bộ bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Lang co Duong Lam dien hinh lang que Bac bo ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Làng cổ Đường Lâm, điển hình làng quê Bắc bộ ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Du Lịch
Duong Lam ancient village, typical northern village
Forest Road, Mong Phu, Vietnam, the process of economic development, always, of heritage, cultural village, northern, typical the traditional, famous, ancient, old, new
Economic development and cultural preservation are two paths do not always intersect. The process of economic development for about ten years has created a whole new aspect to many famous tourist destinations of Vietnam, which has ...
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • viet bao
  • Thoi su 24h267 An mang dau long tu viec ly hon gia hoa that
    Thời sự 24h(26/7): Án mạng đau lòng từ việc ly hôn giả hóa thật

    Sự thật sốc về cô gái “hở bạo” tiếp thị Bệnh viện thẩm mỹ Kangnam; Mẹ nạn nhân bị cưa chân phản bác kết luận của Sở Y tế; Vụ trao nhầm con: Nước mắt vẫn chưa ngừng rơi!; Người đàn ông bỏ xe bánh mỳ, nhảy sông Đà vì bị truy sát?; Bệnh nhân phải đóng trước 220 nghìn mới được đi vệ sinh ở bệnh viện

  • Thoi su 24h257 Can bo hon nguc nang Biang
    Thời sự 24h(25/7): Cán bộ hôn ngực nàng Biang

    Kẻ "gạ tình" người mẹ liên quan gì đến vụ cháu bé bị mất tích ở Long Biên?; Vụ xả thải: Bộ TNMT thông báo nóng với Formosa; Ông bố đập sữa trước cửa siêu thị: "Đã mua chịu lại còn kiếm chuyện"; Cán bộ hôn ngực nàng Biang: Xử lý đúng quy trình; Ngày con dâu bỏ đi, bố mẹ chồng khóc cạn nước mắt thương 5 cháu nhỏ

  • Thoi su 24h217 Cong ly nao cho nguoi vo mang noi dau tot cung
    Thời sự 24h(21/7): Công lý nào cho người vợ mang nỗi đau tột cùng

    Đình chỉ hay khen thưởng CSGT "giơ chân" cản người phạm luật?; Xót xa những vụ tự tử vì bệnh tật và tận cùng nghèo khó; "Rác thải Formosa tràn lan, trách nhiệm chính thuộc xã, phường"; Vụ cô gái bị chồng thiêu: Công lý nào cho người vợ đang mang nỗi đau tột cùng?; Mổ nhầm chân: chuyên môn yếu kém hay tắc trách?

  • Thoi su 24h197 Dung sung bat tre em cuop taxi
    Thời sự 24h(19/7): Dùng súng bắt trẻ em, cướp taxi

    Phía sau bản án tử của Vũ Văn Tiến: Con dại một lần, mẹ đau một đời; Hà Nội sẽ trồng cây phượng hoa màu tím, nở quanh năm; Mưa xô ngã cầu bêtông tiền tỷ: Quy trình trách nhiệm; Vụ chất thải Formosa: Doanh nghiệp nói khác Sở TNMT?; Chiếu laser Nội Bài: Phát hiện thủ phạm nhưng khó xử lý

  • Thoi su 24h187 Lo duong day gai goi chan dong showbiz
    Thời sự 24h(18/7): Lộ đường dây gái gọi chấn động showbiz

    Thực phẩm bẩn: Nghịch cảnh con người đang âm thầm giết hại nhau; Vụ chất thải Formosa: Thêm nhiều mâu thuẫn giật mình; Ân hận của người mẹ mỗi đứa con sinh ra của... một ông bố khác nhau; Bác sĩ ra chợ quyên tiền cứu bệnh nhi: Đời xấu xa sao cây táo nở hoa?; Cá hồ chết bốc mùi thối, cả khu phố bịt khẩu trang suốt ngày

  • Thoi su 24h147 Bi ban than cua bo hiep dam den mang thai
    Thời sự 24h(14/7): Bị bạn thân của bố hiếp dâm đến mang thai

    Formosa tự đổi công nghệ luyện cốc: Hành vi tội ác; Uất ức lời kể 5 ngư dân bị tàu TQ đâm chìm tàu ở Hoàng Sa; Nghi án mẹ ép con gái uống thuốc trừ sâu để cùng chết; Bàng hoàng phát hiện suốt 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km; Tiếp viên ở quán karaoke ăn mặc mát mẻ, ngồi trên đùi khách rót bia

  • Thoi su 24h137 Chong thieu song vo vi bi can nhan
    Thời sự 24h(13/7): Chồng thiêu sống vợ vì bị cằn nhằn

    Thực hư chuyện 'bố đi hát karaoke gặp đúng con gái làm dịch vụ'; "Bảo kê" xe cấp cứu: Bộ trưởng Y tế vào cuộc quá chậm?; Vụ chôn rác thải Formosa trong trang trại của Giám đốc: Có sai luật?; Tạm giữ nhóm "quái xế" cùng 20 chân dài mặc mát mẻ phục vụ karaoke; 10 năm, gần 60 ngàn tỷ đồng tham nhũng nhưng chỉ thu hồi được 4,6 ngàn tỷ

  • Thoi su 24h127 Vo bop cua quy khien chong chet tuc tuoi
    Thời sự 24h(12/7): Vợ bóp của quý khiến chồng chết tức tưởi

    Phạt 100 triệu phòng khám "mạo danh" Sở Y tế HN "chặt chém" khách; Xe cứu thương ngoại tỉnh phải “mua” bệnh nhân ở Hà Nội?; Formosa lén lút chôn chất thải ở trang trại của Giám đốc Công ty Môi trường; Gây bức xúc lớn, các dự án giao thông BOT được Quốc hội đưa vào giám sát; Vụ gần 400 GV ở Thanh Hóa mất việc: 50-100 triệu đồng chạy làm GV hợp đồng?

  • Thoi su 24h117 Co gai tre xinh dep tu vong ben ve duong
    Thời sự 24h(11/7): Cô gái trẻ xinh đẹp tử vong bên vệ đường

    Sự cố môi trường Formosa: Xác định hàm lượng độc tố dưới đáy biển; Thuê giúp việc 6 triệu/tháng, chủ nhà phẫn nộ vì em bé bị véo tai, ăn tát; Nhà máy làm chết cá đầu nguồn sông Đà không có khu xử lý nước thải; Từ vụ chặn xe cấp cứu: Bảo vệ bệnh viện hay lực lượng..."bảo kê"?; Dọa đuổi ông lão xuống xe, nhân viên xe buýt bị đình chỉ việc

  • Nghin le chuyen tuan qua 1707 23072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 17/07 - 23/07/2016

    Đau chân trái bác sĩ mổ nhầm chân phải; CSGT giơ chân, người đi xe máy lao dải phân cách; Cán bộ giao thông trách mắng người dân vì tự ý vá đường; Bé gái 4 tuổi mất tích bất ngờ, gia đình kêu gọi giúp đỡ ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 177237
    Sự kiện quốc tế nổi bật (17/7-23/7)

    Khủng bố trung tâm mua sắm ở Munich làm 10 người thiệt mạng; Samsung xin lỗi vì những clip mua dâm của chủ tịch Lee; Trump chính thức nhận đề cử tổng thống; Trung Quốc ngang ngược tuyên bố tiếp tục cải tạo tại Biển Đông là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 177 237
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (17/7- 23/7)

    Bị thương chân trái, mổ nhầm chân phải: BV Việt Đức nói gì; Hai bé sơ sinh dính liền ở Hà Giang đã mất; Siêu âm thai bình thường, sinh con bị dị tật: Bài học nào cho bố mẹ; Vợ thờ ơ với 'chuyện ấy', lí do là ở chồng;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Tong Hop Doi Song Tuan Qua 170724072016
    Tổng Hợp Đời Sống Tuần Qua (17/07-24/07/2016)

    Hàng loạt những sản phẩm kém chất lượng, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người tiêu dùng được phát hiện . Bài toán chi tiêu gia đình, cùng những câu chuyện gia đình, vụ đánh ghen ầm ĩ làm ta giật mình trước lối sống ngày nay, là các thông tin nổi bật nhất tuần.

  • Toan canh kinh te tuan 1707 23072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (17/07 - 23/07/2016)

    'Đại án' 9000 tỷ đồng tại Ngân hàng Xây dựng, lương của các sếp tập đoàn gần nửa tỷ đồng, giá xăng điều chỉnh giảm mạnh, vấn nạn cà phể bẩn, tăng trưởng tín dụng tiếp tục có con số mới ... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là những tin tức - sự kiện kinh tế nổi bật tuầ

  • Nghin le chuyen tuan qua 1007 16072016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 10/07 - 16/07/2016

    Formosa chôn 100 tấn chất thải tại Hà Tĩnh; Ngư dân bàng hoàng kể tàu TQ tông chìm tàu cá ở Hoàng Sa; Cô giáo Sài Gòn bị tố tán tỉnh nam sinh lớp 8; 3 năm nuôi nhầm con của 1 gia đình ở cách nhà mình 5 km ... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Su kien quoc te noi bat 107167
    Sự kiện quốc tế nổi bật (10/7-16/7)

    Toà PCA ra phán quyết Trung Quốc không có chủ quyền lịch sử ở Biển Đông; Tân Thủ tướng Anh Theresa May công bố danh sách nội các mới; Khủng bố đẫm máu đúng Quốc khánh Pháp; Đảo chính thất bại ở Thổ Nhĩ Kỳ... là những tin chính trong tuần qua.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 107 167
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (10/7- 16/7)

    Ổ bệnh bạch hầu đang bùng phát mạnh tại Bình Phước; Bác sĩ ra chợ xin từ thiện cứu 2 bé song sinh dính liền; Cảm động câu chuyện về sản phụ ung thư phổi quyết giữ thai nhi; Mách bạn bài thuốc điều trị sẩy thai từ hàng trăm năm trước;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 1007 16072016
    Toàn cảnh kinh tế tuần (10/07- 16/07/2016)

    Lại nóng chuyện huy động 500 tấn vàng trong dâm, lãi suất tiêu dùng lên tới 70-80%/năm, EVN chiếm hơn 1/3 tổng số nợ mà Chính phủ phải bảo lãnh, nhiều ngân hàng báo lãi khủng trong quý II, kiểm tra xử phạt hàng loạt công ty đa cấp... Cùng với những thông tin về tài chính- ngân hàng, bất động sản, thị trường tiêu dùng..là nhữ