"Vẽ" lại bức tranh nông thôn

Bên trong sự thanh bình ở nông thôn vẫn ẩn chứa những xung đột (ảnh: Trường Sơn)

Đằng sau sự bình yên của nông thôn là những xung đột sâu sắc. Yêu cầu bức thiết của thực tiễn đặt ra vấn đề: "vẽ" lại bức tranh nông thôn!

Đây là một trong những thông tin quan trọng được đề cập trong hội thảo "Nông dân trong quá trình hội nhập" do Báo Nông thôn ngày nay và Viện Chính sách chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn tổ chức sáng qua 18.12 tại Hà Nội.

Trong những năm qua bộ mặt nông nghiệp nông thôn nước ta đã có sự thay da đổi thịt, thể hiện qua tỷ lệ số hộ nghèo giảm đáng kể, thu nhập của hộ nông dân không ngừng tăng lên, điều kiện sinh hoạt ngày càng được cải thiện. Tuy nhiên, vẫn còn rất nhiều nông dân chưa được sử dụng nước hợp vệ sinh, điện, hiện có 9 - 10 triệu lao động nông thôn thiếu việc làm (chiếm gần 1/4 lực lượng lao động)...

Phân hóa giàu nghèo và bất bình đẳng

Trong tham luận "Cách nhìn mới về bất bình đẳng ở Việt Nam và xu hướng biến đổi của nó", TS Đỗ Thiên Kính - Trưởng phòng Nông thôn (Viện Xã hội học - Viện Khoa học xã hội và nhân văn) cho biết, chênh lệch tỷ lệ nghèo của nông thôn và thành thị liên tục tăng qua các năm, và chênh lệch về thu nhập của người nông dân kém xa so với người thành thị. Sau khi phân tích các số liệu, TS Đỗ Thiên Kính đưa ra kết luận: bất bình đẳng tại Việt Nam hiện nay chắc chắn không thuộc loại cao hơn so với các nước trong khu vực và trên thế giới. Chênh lệch mức sống giữa nông thôn nói chung và đô thị đang trở thành vấn đề quan ngại dành cho nông thôn miền núi. Trong khi đó, ông Hoàng Văn Ngoan - Trưởng ban Tuyên huấn trung ương Hội Nông dân Việt Nam và các đại biểu khác khẳng định, sự phân hóa giàu nghèo và bất bình đẳng hiện đang diễn ra ở ngay tại mỗi thôn xóm, bản làng.

Rời làng ra thành phố kiếm sống

Một trong những lối thoát đang được nhiều nông dân cho là tối ưu và lựa chọn là tìm đến các đô thị lớn kiếm sống. Điều này thể hiện khá rõ trong số liệu thống kê mới nhất, có tới 57% số người di cư có đích đến là các thành phố, khu công nghiệp. Theo ông Vũ Trọng Bình - Giám đốc Trung tâm Phát triển nông thôn (Viện Chính sách chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn), thực tế điều tra tại 8 tỉnh, thành ở cả phía Bắc và phía Nam cho thấy, số dân di cư ra khỏi các làng quê rất lớn, thấp nhất là 4,2% tổng số dân và cao nhất lên tới 38,2% khiến cho ở nhiều làng quê chỉ còn người già, trẻ em và phụ nữ ở nhà, thanh niên đã chấp nhận ly hương tìm kiếm việc làm.

Theo PGS.TS Đặng Nguyên Anh - Viện Khoa học xã hội Việt Nam, chắt chiu từng đồng lương ít ỏi gửi về quê phụ giúp gia đình, những người nông dân ra thành phố kiếm sống đang đối mặt với hàng loạt các khó khăn như phải ở trong những ngôi nhà xập xệ, không có điều kiện khám chữa bệnh trong khi chưa được bình đẳng về địa vị pháp lý nên bị phân biệt đối xử và trở thành những người nghèo tại đô thị.

Năm 2020 chỉ còn 30% lao động thuần nông

Trao đổi với các phóng viên bên lề hội thảo, ông Hồ Xuân Hùng - Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cho rằng, thoạt nhìn nông thôn Việt Nam rất thanh bình. Tuy nhiên, bên trong sự thanh bình ấy đang ẩn chứa nhiều xung đột khiến nông thôn nước ta đang phải đối mặt với nguy cơ bất ổn. Theo ông Hồ Xuân Hùng, số nông dân thất nghiệp cao và nhiều người nhàn rỗi; mối quan hệ giữa lãnh đạo địa phương với người nông dân đang đặt ra nhiều câu hỏi lớn dẫn đến việc ở nơi này, nơi khác niềm tin của người nông dân đối với vị lãnh đạo của mình đã giảm. Truyền thông phát triển sâu rộng, sự giao lưu ngày càng mở rộng đã tạo cơ hội để người nông dân thấy được sự chênh lệch quá cao giữa nông thôn với đô thị, giữa một bộ phận dân cư ở nông thôn có thân nhân làm ở các cơ quan xí nghiệp với bộ phận nông dân chỉ sống dựa vào cây lúa củ khoai; trong khi đó dân chủ ở nông thôn còn kém là những nguy cơ dẫn đến sự bất ổn ở nông thôn nước ta hiện nay. Thực tiễn này đang đòi hỏi chúng ta phải "vẽ" bức tranh nông thôn Việt Nam. Vấn đề này đang được cơ quan hữu trách triển khai thực hiện với việc xây dựng một đề án phát triển nông nghiệp nông thôn nước ta đến năm 2020. Chưa thể nói nhiều về đề án này vì nó chưa hoàn thành nhưng Thứ trưởng Hồ Xuân Hùng cũng bật mí: Chúng ta sẽ đẩy các khu công nghiệp về nông thôn, phát triển nông thôn gắn liền với thị trấn và thị tứ, để kéo người nông dân ở lại địa phương và kéo người thành thị về với nông thôn. Trong bức tranh nông thôn Việt Nam đến năm 2020, cơ cấu lao động trong nông thôn được vẽ lại theo tỷ lệ: 30% thuần nông, 30% công nghiệp và 40% dịch vụ...

Quang Duẩn