Trẻ em dễ bị ngộ độc chì hơn người lớn

Thức ăn giàu sắt hạn chế hấp thu chì. (BBC)

Nguy cơ ngộ độc chì ở trẻ em cao hơn người lớn vì độ nhạy cảm với chất này cao hơn. Trẻ em tiếp xúc nhiều với chì có thể tổn thương não nghiêm trọng, gây chậm phát triển trí tuệ, thậm chí co giật, hôn mê và tử vong.

Bệnh viện Nhi Đồng 1 TP HCM từng tiếp nhận một bé gái 4 tuổi đến từ Nha Trang bị tổn thương não do ngộ độc chì. Hai tháng trước khi nhập viện, bé đã bị sốt, co giật nhiều cơn trong ngày, nôn nhiều nên không ăn uống được. Cháu được bệnh viện huyện điều trị 1 tháng với chẩn đoán viêm não tái phát. Khi về nhà, mặc dù không còn sốt và nôn nhưng bệnh nhi bị yếu tay chân, không đi đứng được, lại li bì, ăn uống kém.

Cháu bé nói trên được đưa đến Bệnh viện Nhi Đồng 1 trong tình trạng hôn mê, suy dinh dưỡng, thỉnh thoảng lại co giật nhẹ tay chân. Ngoài thể trạng gầy yếu, xanh xao, bé còn chậm phát triển tâm thần. Biết gia đình sản xuất bình ắc quy nên sau khi đã loại trừ các nguyên nhân nhiễm trùng, các bác sĩ cho làm xét nghiệm tầm soát chì trong nước tiểu, phát hiện hàm lượng cao. Chụp X-quang xương dài thấy tình trạng lắng đọng chì ở đầu xương. Xét nghiệm máu cũng phát hiện thiếu máu. Với những kết quả này, bé được xác định viêm não do ngộ độc chì. Kiểm tra những trẻ khác trong gia đình bé, các bác sĩ phát hiện một trong hai người anh cũng ngộ độc chì với triệu chứng suy dinh dưỡng, đau bụng thường xuyên, có biến chứng chậm phát triển tâm thần.

Trẻ em có thể bị ngộ độc chì qua 3 đường: Hít phải bụi, hơi chì trong chất đốt có chì hay trong khu vực không khí ô nhiễm; sử dụng thức ăn có chì, uống nước trong ống dẫn có chì hoặc bò lết dưới nền nhà, tay chân lấm bụi chì cho vào miệng, ăn phấn màu, mảnh sơn chì; ngậm đồ chơi bằng kim loại, bút chì. Ngoài ra, trẻ sơ sinh cũng có thể mắc bệnh ngộ độc chì do mẹ bị nhiễm chì lúc mang thai.

Ở trẻ em, khi nồng độ chì trong máu là 6 mg/dl, quá trình chuyển hóa của tế bào não sẽ bị cản trở, dẫn đến gián đoạn dẫn truyền thông tin giữa tế bào thần kinh và các tế bào khác (đây là quá trình cần thiết cho việc học, nhớ và tư duy). Kết quả não trẻ vẫn phát triển nhưng ở mức thấp, không đạt chuẩn về chỉ số thông minh. Những biểu hiện này không xuất hiện ngay lúc nhỏ mà tạo tiền đề cho giai đoạn trưởng thành sau này. Cứ tăng 10mg/dl chì trong máu thì chỉ số IQ giảm 5 điểm.

Ngộ độc chì hay xảy ra ở trẻ dưới 5 tuổi, nhiều nhất ở nhóm dưới 2 tuổi, vào mùa hè nhiều hơn những mùa khác. Trẻ em dễ bị ngộ độc chì hơn người lớn vì có khả năng hấp thu và nhạy cảm với chì cao hơn. Sau khi vào cơ thể, ở người lớn, trên 94% lượng chì được tích tụ trong xương. Ở trẻ em, do xương kém đậm đặc nên chỉ khoảng 64% tổng lượng chì được dự trữ trong xương, còn lại đi vào máu, não và thận. Đầu tiên, chì gây rối loạn tiêu hóa, nôn, tiêu chảy; khiến trẻ biếng ăn, hay đau bụng từng cơn dữ dội, kéo dài từ vài giờ đến vài ngày. Chì làm giảm lượng hồng cầu, khiến trẻ xanh xao, mệt mỏi. Chì làm giảm máu đến thận, gây tiểu đạm, tiểu máu và suy thận.

Nồng độ chì cao trong cơ thể gây phù não và phá hủy tế bào não. Biểu hiện là kích thích, rồi co giật, hôn mê và tử vong. Trẻ sống sót có di chứng thần kinh không hồi phục. Nồng độ chì cao cũng làm ngưng sự phát triển của xương; hoặc tạo nên đường viền đen ở chân răng. Thời gian bán hủy để thải chì ra khỏi thận là 7 năm, trong xương là 32 năm. Do đó, tác hại của chì thường kéo dài.

Bên cạnh các biện pháp điều trị, cần thay đổi chế độ ăn, bổ sung sắt và kẽm để ngăn chặn tình trạng hấp thu chì. Sau giai đoạn cấp, trẻ vẫn phải tiếp tục điều trị cùng chế độ dinh dưỡng thích hợp, tái khám phát hiện di chứng thần kinh, tinh thần và tránh tái phát.

Ngộ độc chì hoàn toàn có thể phòng ngừa được bằng những biện pháp sau:

Hạn chế chì trong môi trường: Các cơ sở làm bình ắc quy nên cách xa nhà dân và có xử lý ô nhiễm. Thay ống nước chì. Xử lý môi trường và nước thải ô nhiễm chì của các nhà máy.

Loại bỏ nguy cơ nhiễm chì trong nhà: Không cho trẻ lại gần chỗ có bụi sơn hoặc các mảnh vụn sơn chì. Vệ sinh nhà cửa sạch, chọn nơi chơi của trẻ sạch sẽ, không bụi đất. Chọn đồ chơi an toàn và thích hợp, nhất là đồ chơi cho trẻ ở độ tuổi mọc răng. Cha mẹ làm nghề tiếp xúc chì như làm và sửa chữa bình acquy, sơn sửa xe, sản xuất sơn pha chì, làm men sứ phải giặt riêng quần áo làm việc, không được mang về nhà.

Tăng sức đề kháng cho trẻ bằng chế độ ăn đầy đủ giàu chất sắt và canxi vừa chống suy dinh dưỡng, lại giúp ngăn ngừa hấp thu chì.

(Theo Sức Khỏe & Đời Sống)