Nhà khoa học chân đất

Anh Tường và con gái út bên bằng khen của Bộ Khoa học - Công nghệ về thành quả sáng chế ra máy bóc vỏ đậu phộng (ảnh: Đình Phú)

Là người Việt Nam đầu tiên có ý tưởng và đã thành công trong việc sáng chế ra máy bóc vỏ đậu phộng nhưng "hai lúa" Chín Tường (tên đầy đủ là Đào Kim Tường) ở thôn Phước Thọ, xã Mỹ Hòa, huyện Phù Mỹ, tỉnh Bình Định dẫu năm nay đã bước qua tuổi 44 mà vẫn chưa học hết bậc... tiểu học! Những người dân quanh vùng từ lâu phong cho anh danh hiệu "nhà khoa học chân đất".

Cho đến bây giờ, "hai lúa" Chín Tường vẫn thích thú gọi tên chiếc máy do mình sáng chế là "cối sạt vỏ đậu phộng", mặc dù khi tham gia cuộc thi "Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc lần thứ nhất - 2005", nhiều người bảo không nên dùng từ "cối", nghe nó không... khoa học cho lắm!

Cái khó ló cái khôn

Đầu tháng 10, "hai lúa" Chín Tường gần... té xỉu khi nhận được tin nằm ngoài sự tưởng tượng của một anh nông dân từ Hội Nông dân tỉnh và Sở Khoa học - Công nghệ Bình Định: "Gấp rút chuẩn bị máy và hồ sơ thiết kế để tham dự cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc do Trung ương Hội Nông dân Việt Nam tổ chức". Vốn là một nông dân chân lấm tay bùn, "hai lúa" Chín Tường chẳng biết bắt đầu như thế nào với những loại thủ tục giấy tờ, nhất là chuyện viết lách bởi suốt nhiều năm qua, anh đã quên... cầm bút! "Lúc ấy, máy thì đã có sẵn trong nhà. Vợ tui bảo, nếu thi thì cứ mang cái ấy đi thi cho xong chuyện. Nhưng cái khó lại nằm ở chỗ khác, lập hồ sơ thiết kế cũng như lời lẽ thuyết trình thì tui bó tay. Ngày thi đã cận kề, bí quá, tui thưa thật với mấy anh cán bộ trên tỉnh: "Tui không biết viết"! Thế là họ "giải vây" bằng cách trực tiếp về nhà tui, 5 anh cán bộ "vật lộn" với cái máy một ngày trời để "đẻ" ra bản thuyết trình cho tui mang theo khi ra Hà Nội".

Ý tưởng "làm" khoa học của anh nông dân này khởi phát từ sự nhọc nhằn và đôi bàn tay phồng rát của vợ. Những năm 1987 - 1988, Bình Định rộ lên phong trào xuất khẩu nhân đậu phộng sang các nước Nhật, Hàn Quốc... Nhờ đó, giá đậu phộng được "đôn" lên. Cơn sốt trồng và bóc vỏ đậu phộng (còn gọi là lạc) nhanh chóng lan rộng đến tận các làng, xã trong tỉnh. Nhiều thửa ruộng được cải tạo, chuyển sang thâm canh cây đậu. Nhiều gia đình ngày đêm cặm cụi lột vỏ đậu để tư thương đến thu mua phục vụ xuất khẩu. Chị Thu, vợ của "hai lúa" Chín Tường cũng bị "cuốn" vào làn sóng "xuất khẩu đậu phộng" ấy. "Hồi đó, suốt cả ngày phải vùi đầu vào đậu, chẳng còn thời gian chăm lo công việc nội trợ, bảo ban con cái...” - chị Thu nhớ lại - “Cật lực lột vỏ một ngày cũng chỉ thu được từ 30 đến 35 kg. Sau một ngày như thế, đôi bàn tay phồng rát như cầm phải than lửa. Có lần, anh Tường bảo, anh sẽ thử làm một cái máy gì đó để tui bớt khổ. Tui an ủi anh ấy một câu như để anh ấy sực tỉnh, nhận ra khả năng của mình: "Viết chữ chưa vững mà học đòi sáng chế! Anh mà lo chu đáo mấy sào ruộng và đàn bò để khỏi chết khô, chết đói là tốt

Bỏ ngoài tai lời can ngăn của vợ, anh Tường lặng lẽ "làm thử". Chiếc máy bóc vỏ đậu phộng đầu tiên của anh hình thành phỏng theo mô hình và kết cấu của máy suốt lúa. Chiếc máy này hoạt động dựa trên sức đạp của đôi bàn chân, mỗi ngày chỉ bóc được từ 3 đến 4 tạ đậu. Chiếc máy đã thành hình nhưng đôi tay vợ anh vẫn còn phồng rát, chưa được "giải phóng" thật sự vì nhược điểm của máy là người sử dụng phải tổn hao nhiều sức lực và chỉ thích hợp với đàn ông. Sau lần thử nghiệm không thành công này, "hai lúa" Chín Tường tạm dừng việc sáng chế, hành trình ngược lên Đắk Lắk làm nghề thợ mộc. Tại xã Cư Mốt, huyện Ea H’leo - nơi tạm cư của anh Tường - phong trào trồng đậu cũng nở rộ như ở quê nhà. Ý tưởng lại manh nha, "hai lúa" Chín Tường quyết tiếp tục việc sáng chế máy. Từ kiểu vận hành máy theo lối đạp chân, anh Tường chuyển sang sử dụng động cơ. Anh kể: "Để thực hiện ý tưởng đó, tui bán đi chiếc xe máy với giá 1,4 lượng vàng, mua máy nổ động cơ diesel về gắn vào. Và, chiếc máy chạy bằng động cơ đầu tiên của tui ra đời vào năm 1990".

Chiếc máy do "hai lúa" Chín Tường sáng chế ra ngay lập tức được người nông dân và những chủ buôn bán đậu phộng đón nhận. Hiệu quả bóc vỏ đậu của máy mang lại khiến cho người sử dụng... chóng mặt! Công suất tối đa của máy hiện nay đạt từ 1 đến 1,2 tấn/giờ và sản phẩm nhân đậu đạt tiêu chuẩn xuất khẩu!

"Hai lúa" đi thi

Hoàn thành tâm nguyện bảo vệ đôi tay thon gầy của vợ, anh "hai lúa" này lại quay về với đời sống ruộng vườn. Trước hiệu quả của "cối sạt vỏ đậu phộng", nhiều nông dân quanh vùng khi đến mùa lạc đã đến cậy nhờ "hai lúa", mượn máy về nhà vận hành. Tiếng lành đồn xa, một tư thương ở thị trấn Phù Mỹ đã lặn lội đến dạm mua. Đang trong giai đoạn túng thiếu, "hai lúa" bàn tính với vợ và đã bán đi chiếc máy đầu tiên ấy với giá 1,5 triệu đồng. Đến nay, số lượng máy anh Tường bán cho nông dân khắp các tỉnh miền Trung đã lên con số gần 200 cái. Vẫn cái chất nông dân, anh Tường nói: "Từ đầu, tui chỉ định làm ra một cái để bà vợ tui khỏi chê bai thôi, chẳng ngờ nhu cầu thị trường lớn thật, thế là thời gian tui dành để sản xuất máy nhiều hơn ra đồng". Tôi hỏi "hai lúa" Chín Tường, máy anh tự sáng chế được từ 15 năm trước, sao đến nay mới mang đi thi? Anh Tường thủng thẳng nói: "Tui có bao giờ nghĩ đến chuyện thi thố gì đâu. Tui làm vì... vợ! Tiền công từ việc tạo máy cũng kha khá. Tui tự làm, nông dân tự tìm đến mua, suốt thời gian dài chẳng có tổ chức nào đến đặt vấn đề. Cho đến một hôm cách đây khoảng 2 tháng, có anh cán bộ của Hội Nông dân tỉnh đến thăm. Anh cán bộ này nói nhìn thấy cái máy ở nhà một nông dân trên huyện Tây Sơn (Bình Định) nên lân la dò hỏi chủ nhân sáng chế ra nó và tìm đến...".

Sản phẩm máy bóc vỏ đậu phộng chính thức ra mắt tại cuộc thi Sáng tạo kỹ thuật nhà nông toàn quốc (đoạt giải nhì) và Chợ công nghệ - thiết bị Việt Nam 2005 không chỉ khiến cho các nhà nghiên cứu thán phục trước kỳ tích của một anh nông dân mà còn gây "choáng" cho chính chủ nhân của nó. Choáng là vì lần đầu tiên, "hai lúa" Chín Tường có cơ hội được ở... khách sạn và đi máy bay! Anh kể: "Sau khi vợ tuyên bố: "Nếu đi thì anh tự... vay tiền", tui cầm giấy mời khăn gói lên tàu hỏa thẳng tiến ra Hà Nội. Đến nơi là 4 giờ sáng, tui được đưa vào một khách sạn, chưa kịp nằm lên giường nệm, ngửi cho đã mùi nước hoa thì phải đi "trình diện" vào lúc 6 giờ. Chứng kiến cảnh trả tiền, tui tái mặt khi cô nhân viên xinh đẹp hô tiền phòng 175.000 đồng. Tui nói nhỏ với anh bạn đi cùng: "Ở chưa nóng đít mà phải bay đứt mấy thúng lúa. Vợ ở nhà biết chuyện chắc sẽ không bao giờ cho anh em mình ló mặt ra khỏi cổng làng". Anh bạn tui gạt phắt: "Nhà "khoa học" đi thi mà, tốn kém là chuyện đương nhiên"! Sau đó, từ Hà Nội, tui được "bốc" lên trời (đi máy bay) vào TP Hồ Chí Minh. Toàn thân run bắn suốt quãng đường trên không. Xuống đất (sân bay), tui cũng được đưa vào ở khách sạn. Tại đây, tui tự giặt luôn áo quần. Vòng quay về nhà, có người đưa cho tui ba trăm ngàn mua vé tàu. Để dành tiền mua quà tặng vợ và 4 con nhỏ, tui quyết định đi xe khách, chỉ tốn tám chục ngàn".

Mới đây, Trung tâm sách Kỷ lục Việt Nam gửi một thư ngỏ, nhờ "nhà khoa học chân đất" Đào Kim Tường cung cấp tài liệu để xác lập kỷ lục "Người Việt Nam đầu tiên chế tạo ra máy bóc lạc". Anh tâm sự: "Nhiều người thấy vậy vội giục tui "chạy chọt" bằng sáng chế để sau này bán bản quyền nhưng tui không nghe. Máy của tui cũng chỉ là một chiếc máy bình thường, ai muốn làm, tui sẽ chỉ vẽ không công. Nhưng chỉ nói bằng miệng thôi chứ viết lách ra giấy thì tui không làm được". Anh vừa dứt lời, chị Thu gằn giọng: "Lúc sáng ông Sáu Đăng nhắn là thửa ruộng nhà mình bị ngập nước". Như hiểu ý vợ, "hai lúa" Chín Tường lật đật khoác áo mưa, đi chân không, vác cuốc tiến ra đồng. Dáng người thô ráp của anh nông dân lấp loáng trong màn mưa nặng hạt không ngừng xối xuống.

Đình Phú