Khi anh là “con trai đồng chí Lê Duẩn”

Khi đang là Chủ tịch HĐQT Techcombank, tiến sĩ Lê Kiên Thành "bị" chú ý đương nhiên bắt nguồn từ việc anh là con trai của cố Tổng bí thư Lê Duẩn, rồi bất ngờ anh rời bỏ ngân hàng tưởng như là niềm tự hào rất lớn của anh khi đó, trả lời nhiều phỏng vấn gây sốc với quá nhiều người, ứng cử đại biểu Quốc hội… Nhiều chuỗi sự kiện gắn với con người ấy để có quá nhiều câu hỏi, nhiều hơn phạm vi một cuộc gặp gỡ khi tôi nhấc máy hẹn gặp anh.

Tham gia chế tạo máy bay

Lật giở những trang đời của anh thấy nhiều điều đáng kinh ngạc. Là một tiến sĩ toán lý, nghiên cứu về hạt nhân, kỹ sư về hàng không - hai chuyên ngành thuộc diện hiếm và quý ở VN, nhưng người ta biết đến anh với tư cách là một doanh nhân nhiều hơn là một nhà khoa học. Và cũng ít người biết rằng, ngay từ những năm đầu thập kỷ 1980, Lê Kiên Thành cùng nhóm cộng sự của mình đã thiết kế thành công một chiếc máy bay "made in VN".

Năm 1977 sau khi tốt nghiệp Kỹ sư hàng không, anh về Viện kỹ thuật không quân (VKTKQ) của Bộ Tư lệnh không quân, tham gia một nhóm kỹ sư trẻ dưới sự chỉ đạo của Phó TS Trương Thanh Châu - Anh hùng lực lượng vũ trang làm một đề án thiết kế máy bay VN. Lúc đó có một Việt kiều từng làm kỹ sư trưởng cho Hãng hàng không Pháp thiết kế máy bay Concord giúp đỡ. Nhóm kỹ sư được lựa chọn trong đó có Lê Kiên Thành nghiên cứu trong 2 năm từ 1979 đến 1981 để thiết kế thành công một máy bay "bay lên được" của người VN.

Lựa chọn khó khăn

Trong nhiều quyết định quan trọng của cuộc đời mình, có lẽ quyết định khó khăn nhất với Lê Kiên Thành là khi anh xin ra khỏi quân đội năm 1983, vì trước đó anh đã nghĩ mình sẽ gắn bó cả đời với binh nghiệp. Khi đó anh đang là thượng úy - Phó ban kết cấu của Phòng Thiết kế máy bay - VKTKQ.

* Khi nào anh bắt đầu nghĩ đến việc làm kinh tế? Nếu khi đó anh phải lựa chọn giữa việc là đảng viên và là một người làm kinh tế tư nhân không phải là đảng viên, sự lựa chọn ấy có khó khăn với anh không?

Logic của tiền bạc

Techcombank là một ngân hàng cổ phần đầu tiên ở VN, Lê Kiên Thành đồng thời là người có cổ phiếu đầu tiên ở đó. Lê Kiên Thành đã gắn tên mình với ngân hàng, đã sống với nó, nhưng bất ngờ phải rời bỏ… Sự kiện này đã gây xôn xao trong giới kinh doanh khi đó.

* Dù anh có nói là anh ra đi thanh thản nhưng tôi nghĩ là cũng không dễ dàng gì?

- Tôi ra đi là bởi vào thời điểm đó đường hướng kinh doanh của tôi và một số người không hợp nhau. Con người ta nó hơi khó hiểu ở chỗ, khi giá trị đồng tiền chỉ là 100 triệu thì mình có thể hình dung được suy nghĩ của họ nhưng nếu giá trị

Khi một người là "con trai đồng chí Lê Duẩn"

Chọn kinh doanh thay vì theo binh nghiệp hay nối nghiệp cha làm chính trị, nhưng Lê Kiên Thành ứng cử đại biểu Quốc hội cũng là một việc gây xôn xao. Anh lý giải "nếu trở thành đại biểu Quốc hội tôi vẫn có thể làm kinh doanh". Chính trị vẫn là đam mê như anh kể, kinh doanh là công việc, nhưng ngay cả ngồi với những người bạn làm kinh doanh khi trà dư tửu hậu, họ vẫn nói chuyện chính trị nhiều hơn chuyện kinh doanh. Đã từng trả lời thẳng thắn, rằng là con của cố TBT Lê Duẩn, khi ông đã mất, anh được tiếng, được quan hệ nhưng ngược lại anh gặp khó. Khó khăn hơn một người thường. Cái bóng quá lớn của người cha, thậm chí anh đã nói anh biết có làm gì cũng sẽ chỉ được người ta nhớ đến với cái tên "con trai của đồng chí Lê Duẩn" chứ không phải là bất cứ điều gì khác.

* Trước khi ứng cử đại biểu Quốc hội anh đã phải công khai tài sản của mình, anh có công khai minh bạch không? Số tài sản ấy có đủ để biến anh trở thành một trong số những người giàu nhất VN không?

Lê Kiên Thành vẫn nhớ những kỷ niệm khi anh 17 tuổi, đi bộ đội, xuống đơn vị, tất cả mọi người đã đứng xem anh đào hầm cá nhân. Xem xem con của TBT khi đó có biết cầm xẻng không? Anh đã có thời gian đi sơ tán về sống ở nông thôn, chăn trâu, cắt cỏ, lao động như nông dân cũng đã làm qua nên cái hầm cá nhân mà anh đào lúc đó nhanh nhất, sâu nhất, đẹp nhất, ít nhiều cũng đã giúp thay đổi cái nhìn của đồng đội khi đó về anh. Sau đó Lê Kiên Thành được phân xuống giúp chị nuôi. Anh đã gánh trong 1 ngày gần 50 thùng nước để nhà bếp làm việc. Không có khoảng cách nào giữa anh với mọi người nên sau này, những đồng đội của anh vẫn là những người bạn tốt.

Chơi golf là thú thư giãn ưa thích nhất của tiến sĩ Lê Kiên Thành. Ảnh: Đ.N.T

Khi đi học ở Nga, Lê Kiên Thành ở xa thủ đô nên gần như không có điều kiện làm kinh tế. Nhưng gửi dăm ba cái bàn là, mấy cái chậu nhôm thì cũng có như sự tích lũy chút thôi. Thật không may, sau 6 năm ở Liên Xô về, anh bán 2 cái tủ lạnh được 6 chỉ vàng, 1 cái đàn piano, 1 cái xe máy Tiệp, và rất rất nhiều thứ khác được 2 luợng vàng gửi vào nước hoa Thanh Hương và mất hết.

Chẳng biết là may hay rủi nữa nhưng đó thực sự là cú hích đẩy anh vào kinh doanh! Thời gian đó, anh vẫn nhớ mỗi sáng, anh cầm 6 ngàn để mua 6 ổ bánh mì ở đường Lê Quý Đôn cho 5 người. Anh ăn nhiều hơn mọi người nên được 2 ổ. Lần đầu tiên anh thấy mình có tiền là khi anh không thấy nhớ ra là cần phải đổ xăng cho xe máy nữa.

* Bây giờ anh đã giàu có, bao nhiêu tiền với anh là đủ để anh dừng lại?

- Nếu làm việc vì tiền thì tôi không làm việc nhiều đến thế. Phần lớn những người thành công thực sự là những người không coi tiền là mục đích. Khi không có tiền, có thể có giai đoạn nào đó tiền là mục đích. Đó là sự đương đầu của mình với cuộc sống. Tiền chỉ là sự đánh giá sự thành công của công việc vào thời điểm đó. Nhưng đó không phải là danh vọng. Mỗi lần vượt qua một thách thức của cuộc sống đó mới là hạnh phúc.

Tôi đến nhà máy của mình nhìn công nhân lao động và những gương mặt ấy cho tôi cảm giác nhẹ nhõm. Tôi cảm giác mình làm được nhiều cho xã hội khi tạo ra nhiều công ăn việc làm cho người dân, có đóng góp lợi tức cho Nhà nước dù kinh doanh ban đầu đúng là sự lựa chọn cực chẳng đã, khi cuộc sống thiếu thốn quá. Tôi đã nói một cuộc gặp cử tri, đất nước mình đã có một thời gian trẻ con nông thôn và trẻ con thành thị có chung mặt bằng phát triển. Nhưng bây giờ chúng ta bớt nghèo mà tại sao lại tạo ra khoảng cách, thiếu sự bình đẳng ở những đứa trẻ?

Lê Thị Thái Hòa