Gặp hậu duệ cha đẻ chú Tễu

“Có rất nhiều người muốn tìm hiểu về nghề múa rối truyền thống. Mình là người có nghề mà không làm thì ai làm? Vả lại, nếu không làm dần dần múa rối sẽ mai một, sẽ mất đi chẳng ai còn biết đến nó nữa”, nghĩ vậy và anh Phan Thanh Liêm đã quyết định mở một nhà hát múa rối tại gia, nơi khách đến để khám phá một loại hình nghệ thuật truyền thống dân tộc của người Việt.

Nhà hát múa rối mini độc đáo tại gia

Ngôi nhà của nghệ sĩ Phan Thanh Liêm nằm sâu trong con ngõ nhỏ hẹp đi từ phố Xã Đàn vào. Thấy đường vào ngoắt ngoéo khó nhớ, tôi hỏi anh: Đường vào khó nhớ thế này thì khách tìm làm sao hả anh?. Anh Liêm cười: Không lo, lúc nào cũng có người dẫn vào.

Gap hau due cha de chu Teu
Từ khi mở cái nhà hát múa rối mini tại gia này, anh Liêm tập trung hẳn vào công việc ở đây, vừa là giám đốc, vừa là hướng dẫn viên, vừa là nghệ sĩ, vừa kiêm nghệ nhân làm rối, thậm chí cả… dẫn đường cho khách. Nhà hát của anh còn mới nên chưa có nhiều khách lắm, nhưng cứ túc tắc vậy cũng sống được và sống vui. Vui vì được làm đúng cái nghề làm rối mà ở Nam Định, 7 đời nhà anh vẫn làm.

Cụ thân sinh ra anh là nghệ nhân Phan Văn Ngải, người đã làm ra chú Tễu (hiện đang được trưng bày ở bảo tàng Louvre - Pháp). Ông cũng chính là cha đẻ của sân khấu thủy đình lưu động trong múa rối nước. Bản thân anh Liêm cũng đã từng đi theo cha biểu diễn ở nhiều nơi, qua quan sát và trải nghiệm mới có kinh nghiệm mà xây dựng một nhà hát múa rối như ngày hôm nay.

Nhà anh Liêm rộng áng chừng hơn 30m2, chia làm 4 tầng. Đến nhà anh, ngay từ cửa chính nhìn đâu cũng thấy rối, cái đang tạc dở, cái đang phơi, cái đã hoàn thiện. Anh tiếp khách ở tầng 2, phòng treo nhiều ảnh và tư liệu nhất. Tầng 3 là nơi giới thiệu về kỹ thuật cũng như các công đoạn để làm ra một con rối. Tầng 4 là nơi đặt sân khấu biểu diễn.

Gap hau due cha de chu Teu
Khác với khi đến các nhà hát múa rối lớn, ở đây khách không chỉ được xem, mà còn được nghe, được chạm vào con rối, được chèo hẳn vào trong bể thử biểu diễn và khám phá tất cả các công đoạn để tạo ra một con rối. Anh Liêm cho biết, từ lâu anh đã có ý tưởng xây dựng nhà hát múa rối mini này. “Có rất nhiều người muốn tìm hiểu về nghề múa rối truyền thống. Mình là người có nghề mà không làm thì ai làm? Vả lại, nếu không làm dần dần múa rối sẽ mai một, sẽ mất đi chẳng ai còn biết đến nó nữa”, anh nói. Chính vì vậy, anh mong muốn xây dựng một mô hình du lịch khám phá rối nước khép kín ngay tại gia đình.

Nghĩ là làm. Anh cải tạo lại tầng 4 của gia đình, trước là nơi giặt và phơi phóng quần áo thành một cái nhà hát thu nhỏ. Ban đầu chỉ ai biết mới đến xem. Mãi tới gần đây anh mới đầu tư “nâng cấp” trang trí sân khấu có mái đình đỏ, bể nước hình bán nguyệt quây bằng tôn, có cây đa, khóm tre vàng.

Gap hau due cha de chu Teu
“Nhà hát” của anh có thể đón 15 khách trong một buổi biểu diễn, nếu là trẻ con thì có thể đông hơn, có trang bị điều hòa, quạt đầy đủ… Thông thường một buổi biểu diễn cần nhiều nghệ sĩ nhưng vì sân khấu nhỏ, lại có một mình nên anh sáng tạo bằng cách dùng đế xốp hoặc bọt biển và dùng sào thay cho dây để con rối nhẹ hơn, một mình anh có thể điều khiển nhiều con rối một lúc mà vẫn uyển chuyển, nhịp nhàng.

Xây dựng từ lâu nhưng mãi đến năm nay anh Liêm mới chính thức giới thiệu nhà hát tại gia của mình thông qua các công ty du lịch. Báo chí biết cũng đến đưa tin. Nhờ đó, có nhiều khách nước ngoài tìm đến anh. Khác với các nhà hát lớn, rạp của anh tiếp khách theo yêu cầu. Nghĩa là khách gọi lúc nào anh biểu diễn phục vụ lúc đó. Một tour bao gồm nói chuyện với nghệ nhân, tìm hiểu về nghệ thuật rối nước truyền thống tại tầng 2. Sau đó, lên tầng 4 xem biểu diễn trong vòng 30 phút. Khách có thể trực tiếp vào bể thử điều khiển con rối. Xem xong, xuống tầng 3 anh Liêm sẽ giới thiệu các công đoạn để tạo ra một con rối như thế nào.

Ngoài các trò cổ truyền thống, anh Liêm còn diễn những trò cách tân được khán giả vô cùng thích thú chẳng hạn như trò đua xe máy, ô tô. Anh tâm sự, con rối vô tri, vô giác, nó chỉ có một vài động tác cơ bản vì thế muốn cách tân nội dung hiện đại hơn cũng bị hạn chế nhiều. Sắp tới đây tôi cũng đưa vấn đề môi trường vào các trò diễn để cho phong phú và có tính thời sự. Nhưng các kỹ thuật biểu diễn rối vẫn là kỹ thuật truyền thống.

Gap hau due cha de chu Teu
Vì là nhà hát mini nên sân khấu của anh Liêm phải tối giản nhiều thứ để mỗi lần đi lưu diễn, có thể tháo lắp sân khấu nhanh chóng. Tuy vậy, anh có một sân khấu lưu động riêng luôn luôn trong trạng thái sẵn sàng lên đường. Không có dàn nhạc như các phường rối lớn, ngay cả âm nhạc anh cũng phải thu sẵn vào băng đĩa mang theo. Anh bảo, mình đi diễn lưu động mà quá nhiều đồ đạc cồng kềnh thì không thể đủ chi phí để chi trả. Vì thế mỗi lần đi diễn là phải “ép cân” cho cái sân khấu của mình chỉ còn lại khoảng 100kg là vừa đẹp.

Với 100kg ấy, 10 năm qua, nghệ sĩ Phan Thanh Liêm đã mang rối nước chu du nhiều tỉnh trong nước và nhiều nước trên thế giới như Pháp, Ba Lan, Nhật Bản, Hàn Quốc... Tháng 4-2008, anh đã được tổ chức múa rối thế giới UNIMA kết nạp làm thành viên.

Muốn yêu phải hiểu

Khách của anh Liêm chủ yếu là khách quốc tế nhưng thi thoảng cũng có đoàn khách Việt Nam. Anh Liêm khoe, vừa rồi có một nhóm các cháu học sinh giỏi được thầy cô cho đến xem diễn rối nước, lũ trẻ xem xong được nghịch con rối thì thích thú lắm . Anh tâm còn sự, có nhiều bữa đi diễn lưu động cho các trường mầm non vào những dịp lễ Trung thu, tết… nhìn bọn trẻ khuôn mặt háo hức làm mình vui lây quên cả mệt. Nói rồi anh cười buồn :“Rối nước bây giờ chỉ hấp dẫn với các bé mẫu giáo và khách nước ngoài. Ngay như cậu cả nhà này đang học lớp 6, ban đầu cũng thích lắm nhưng chẳng hiểu có lần đi học bị ai cười vì bố làm rối mà giờ nó không thích rối nữa. Được cậu thứ 2 cũng mê rối lắm, không biết lớn lên thì ra sao”.

Gap hau due cha de chu Teu
Anh bảo, bản thân anh, tuổi thơ lớn lên giữa những con rối nên từ tấm bé đã hiểu và yêu thích con rối, vì vậy, muốn bất kì ai hiểu và yêu rối như mình cũng phải giải thích cho họ hiểu vì sao có loại hình rối nước, con rối được làm ra sao, kỹ thuật biểu diễn như thế nào… Được tận mắt nhìn, tận tay cầm chắc chắn họ sẽ thích thú hơn nhiều so với việc chỉ xem diễn không thôi. Đó cũng là lý do vì sao anh có ý tưởng làm mô hình dulịch khám phá nghệ thuật rối nước này.

“Thế những lúc không có khách, anh làm gì?”, tôi hỏi. “Làm những con rối này”, anh chắp tay sau lưng nhìn một vòng xung quanh những cô tiên, chú tễu, mục đồng cưỡi trâu… bày la liệt chung quanh. Quả thật, những lúc không có khách anh Liêm vẫn lọ mọ làm con rối để bán. Thấy tôi tò mò, xoay ngang xoay ngửa con rối trên tay, anh giải thích tỉ mỉ, con rối bây giờ được làm từ gỗ sung. Gỗ sung có ưu điểm nhẹ, đóng đinh không vỡ nhưng phải cái ngâm dưới nước nhanh mục. Ngày xưa các cụ chủ yếu dùng gỗ mít và gỗ xoan, nhưng hai loại gỗ này nặng, làm những con rối nhỏ thì cầm được chứ loại rối to thì phải dùng miếng bọt biển hoặc xốp làm đế để dễ nổi.

Gap hau due cha de chu Teu
Con rối nhìn đơn giản vậy mà để làm lại mất nhiều thời gian. Ban đầu phải đục đẽo, làm chân, tay rời. Sau phải bổ đầu, bổ bụng đục rỗng để lắp dây, đồng thời cho nhanh khô và nhẹ. Gỗ phải chọn gỗ già, sau khi lấy về phải làm luôn từ lúc còn tươi vì để khô rất khó làm. Sau khi đục xong phải mang phơi khô. Xung quanh cái chuyện phơi con rối cũng khá phức tạp. Con rối phải được phơi trong điều kiện nhiệt độ thích hợp. Nếu nóng quá nó sẽ bị méo, biến dạng, lạnh quá thì có khi đến cả tháng cũng chưa khô. Muốn nhanh có thể sấy rối bằng bếp than nhưng sấy vừa phải nếu không sẽ cong vênh.

Con rối sau khi được tạc xong phải dùng sơn trộn với đất và mùn cưa để bó vào những rãnh, mạch, chỗ sứt sẹo cho mịn để sơn cho nhẵn. Đất lại phải lấy đất phù sa sông Hồng sau khi mang về lọc cho thật kỳ mịn mới được. Đợi sau khi khô thì sơn rối mà sơn cũng phải sơn nhiều nước rồi mới vẽ mắt mũi miệng. Anh Liêm cho biết, các con rối bây giờ có màu sắc sực sỡ hơn ngày trước. Kỳ công như thế nên mỗi con rối phải mất cả tháng mới xong. Khách nghe và xem anh làm con rối thì lấy làm thích lắm vì xem múa rối thì xem rồi nhưng đây quả là lần đầu được chứng kiến tận mắt nghệ nhân làm một con rối như thế nào.

Đang nói chuyện thì anh Liêm có điện thoại. Anh quay sang bảo, có khách đặt tới xem em ạ. “Tốt quá, thế này thì anh sống thoải mái bằng nghề nhỉ?”, tôi hỏi. “Nếu khách đến thường xuyên thì thu nhập cũng tốt còn nếu không tôi vẫn làm rối để sống. Nói chung, tôi vẫn sống được bằng nghề”. Anh Liêm vui vẻ khoe, hiện giờ anh đã có khách báo sẽ đến vào dịp tết năm nay, lại có khách đặt vào tháng 11 năm sau. Khách đến lúc nào anh sẽ phục vụ lúc ấy không kể ngày lễ tết. Với anh, được diễn, được giới thiệu về rối nước Việt Nam cho mọi người đã là vui rồi. Mà có khi, còn vui hơn cả tết ấy chứ.

Hà Trang

Việt Báo

Video được xem nhiều nhất

Những loại thực phẩm tốt cho tóc và móng
00:00 / --:--

Video nổi bật

TIN Đời Sống-Gia Đình NỔI BẬT

Nghệ thuật 'à ơi' đại gia của nữ NV sàn bất động sản

Không còn nét trẻ trung, tươi tắn và nhí nhảnh như ngày nào, K trầm lắng, và chín chắn hơn rất nhiều, thêm vào đó, trong toàn bộ cuộc trò chuyện, K luôn lẩn tránh ánh mắt của người ngồi đối diện…

Nhận xét tin Gặp hậu duệ cha đẻ chú Tễu

Ý kiến bạn đọc

Viết phản hồi

Bạn có thể gửi nhận xét, góp ý hay liên hệ về bài viết Gặp hậu duệ cha đẻ chú Tễu bằng cách gửi thư điện tử tới Lien He Bao Viet Nam. Xin bao gồm tên bài viết Gap hau due cha de chu Teu ở dạng tiếng Việt không dấu. Hoặc Gặp hậu duệ cha đẻ chú Tễu ở dạng có dấu. Bài viết trong chuyên đề của chuyên mục Đời Sống-Gia Đình.

A descendant the father paying TEU
UK Liem, Phan Thanh Liem, puppet theater, traditions, puppet show, puppet, father, stage, descendants, see, , like, you, new

Meet descendant father pay TEU-Phan Thanh Liem decided to open a puppet theater at home, where visitors come to explore a traditional art form of the Vietnamese people ..

CÓ THỂ BẠN QUAN TÂM


  • Thoi su 24h0402 Virus Zika teo nao lay qua duong quan he
    Thời sự 24h(04/02): Virus Zika teo não lây qua đường quan hệ

    Những lần “trảm tướng” nhanh như chớp của Bộ trưởng Thăng; Hành trình vây bắt đối tượng có lệnh truy nã đặc biệt nguy hiểm; Hành lý của khách bị rạch ở sân bay: Thanh tra Bộ GTVT vào cuộc; Phá trọng án trong những ngày Tết nguyên đán đã cận kề;Câu chuyện giảm nghèo chưa bao giờ dừng lại;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 04/02/2016.

  • Thoi su 24h0302 Dot phao no co the bi tu den 7 nam
    Thời sự 24h(03/02): Đốt pháo nổ có thể bị tù đến 7 năm

    Sửa tàu Cát Linh-Hà Đông, Trung Quốc chưa nghe: Tội hình thức; “Ngáo đá” khống chế hai cháu bé, dọa dội nước sôi; "Choáng" với quy trình sản xuất chè Đinh 3 triệu đồng/kg; Sự thật sau lời đồn về cái chết bí ẩn của nam sinh trên cầu; Liên tiếp có nhiều trẻ em nhập viện vì ngộ độc chì trong thuốc cam;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 03/02/2016.

  • Thoi su 24h0202 sap bay lua doi 3 trieu lay 12 trieu
    Thời sự 24h(02/02): sập bẫy lừa đổi 3 triệu lấy 12 triệu

    3/14 mẫu thực phẩm phục vụ Tết không đạt chất lượng; 102 người đi bộ bị xử phạt trong ngày đầu: "Cần nhưng chưa đủ"?; Bị phát hiện bột ngọt từ nguyên liệu TQ, chốt cửa tẩu tán; WHO ban bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu về virus Zika;

  • Thoi su 24h0102 Dao mo moi chon trom di 1 phan co the
    Thời sự 24h(01/02): Đào mộ mới chôn, trộm đi 1 phần cơ thể

    Kẻ gian đào mộ mới chôn, trộm đi một phần cơ thể; Đã tháo dỡ hết biển báo dưới 50km/h sau 10 ngày; CSGT trưng dụng tài sản cá nhân, tổ chức: Luật quy định thế nào?; "Người dân đừng trộm hoa ven hồ Gươm nữa"; Đã có kết quả xét nghiệm gạo từ thiện gây ngộ độc;... là những tin tức thời sự nổi bật ngày 01/02/2016.

  • Thoi su 24h2901 Nghi pham giet vo chong dai gia o TG
    Thời sự 24h(29/01): Nghi phạm giết vợ chồng đại gia ở TG

    Nghi “ăn gạo từ thiện… ngộ độc”: Hội nạn nhân chất độc da cam lên tiếng; Hành trình phá đường dây ma túy hội quý tử con nhà giàu; Việt Nam lên phương án đối phó với virus Zika gây teo não; Sân bay Nội Bài lên tiếng vụ "vòi vĩnh": Người tố trên Facebook nói gì?; Coi chừng lỡ chuyến tàu Tết vì... vé không hợp lệ!;... là những tin tức thời sự nổi bật

  • Tet binh than 2016
    Tết bính thân 2016

    Người Việt có thói quen quan tâm tới cuộc sống cá nhân của nhau. Nhưng điều này không phải phù hợp, thậm chí thành khiếm nhã. Tết là dịp điều này thể hiện rõ nhất.

  • Xu phat nguoi di bo vi pham giao thong o HN
    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN

    Tai nạn giao thông chết người do người đi bộ gây ra ở TP.HCM và Hà Nội đáng báo động.

  • Hari Won Tran Thanh Yeu that hay PR
    Hari Won - Trấn Thành: Yêu thật hay PR?

    Showbiz Việt hôm qua (3/2) dậy sóng sau khi hình ảnh MC đắt show bậc nhất hiện nay "khóa môi", cõng người yêu cũ Đinh Tiến Đạt xuất hiện trên mạng.

  • Virus Zika gay tat dau nho o tre so sinh
    Virus Zika gây tật đầu nhỏ ở trẻ sơ sinh

    Mỹ vừa ghi nhận ca lây nhiễm virus Zika gây bệnh teo não đầu tiên không phải do muỗi đốt mà dường như từ quan hệ tình dục.

  • Tien gia cong khai rao ban tren facebook
    Tiền giả công khai rao bán trên facebook

    Lợi dùng lòng tham và sự nhẹ dạ cả tin của người dân, một số đối tượng đã dùng thủ đoạn đổi tiền thật lấy tiền giả để chiếm đoạt tài sản. ------------ Xem thêm: Tiền giả công khai rao bán trên facebook, http://vietbao.vn/tp/Tien-gia-cong-khai-rao-ban-tren-facebook/13583762/ Tin nhanh Việt Nam ra thế giới vietbao.vn

  • Su kien quoc te noi bat 31162
    Sự kiện quốc tế nổi bật (31/1-6/2)

    Lệnh Hoàn Thành tiết lộ cho tình báo Mỹ bí mật thâm cung của Bắc Kinh; Hoà đàm Syria tạm ngừng do giao tranh khốc liệt trên chiến trường; Bà Clinton chính thức giành chiến thắng 'sít sao nhất lịch sử'; Viễn cảnh nước Anh rời khỏi Liên minh châu Âu đã cận kề.... là những tin chính trong tuần qua.

  • Toan canh kinh te tuan 3101 06022016
    Toàn cảnh kinh tế tuần 31/01 – 06/02/2016

    Ngày 2/2/2016 diễn ra buổi họp báo Công bố giá thành sản xuất kinh doanh điện năm 2014, ông Đinh Quang Tri – Phó tổng giám đốc Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) khẳng định chưa có kế hoạch tăng giá điện, tuy nhiên tới mùa cao điểm, doanh nghiệp 'chưa nói trước được điều gì'. Cũng trong buổi họp này, tổng kết hoạt động kinh doanh của tập đoàn này, EVN lãi hơn

  • Nghin le chuyen tuan qua 0102 05022016
    Nghìn lẻ chuyện tuần qua 01/02 - 05/02/2016

    Xử phạt người đi bộ vi phạm giao thông ở HN; CSGT trưng dụng tài sản của dân gây tranh cãi; Đề xuất mua tàu Trung Quốc cũ; Hoa trang trí ở hồ Gươm bị ăn trộm; Các điểm bắn pháo hoa giao thừa Tết Bính Thân 2016 tại 64 tỉnh, thành... là những tin tức xã hội nổi bật được dư luận quan tâm trong tuần qua.

  • Tin An ninh Phap luat tuan qua 3101 0602
    Tin An ninh - Pháp luật tuần qua (31/01 - 06/02)

    Cảnh báo nạn trộm cắp, cướp giật dịp Tết; Phận tù 'mồ côi', Tết về rưng rưng nước mắt; Tiền giả công khai rao bán trên facebook; Rượu bia ngày Tết và những hệ lụy: Từ rượu giả đến tai nạn giao thông; Hành trình cảm động của người cha qua 15 tỉnh, thành đi tìm con; Phá án là trách nhiệm chứ không phải chiến công;.....là những tin đáng chú ý.

  • Ban tin Suc khoe tuan qua 311 62
    Bản tin Sức khỏe tuần qua (31/1 - 6/2)

    Thái Lan phát hiện virus Zika, Bộ Y tế Việt Nam họp khẩn; Ăn tiết canh ngày Tết, dễ chết như chơi; Trẻ nhập viện liên tiếp vì ngộ độc chì từ thuốc cam; Không biết bị lạc nội mạc tử cung: Nhiều phụ nữ vô sinh;... là những thông tin Sức khỏe được quan tâm nhất tuần qua.