Di hoạ từ những “cái chết trên đống tài sản”

Trước đó, dư luận từng xôn xao trước việc một cụ bà 82 tuổi ở Đà Lạt đột tử tại bệnh viện khi trong người có rất nhiều vàng trị giá trên 2 tỉ đồng mà không thân nhân; rồi một ni sư đột ngột từ trần để lại năm quyển sổ tiết kiệm trị giá đến 138.000 USD tại ngân hàng. Cả hai vụ đều để lại những rắc rối trong việc định đoạt tài sản của người chết.

Rắc rối vì không di chúc

ThS tâm lý học Lê Việt Hùng, trung tâm tư vấn tâm lý – gia đình An Gia (TP.HCM) cho biết ông từng nhận tư vấn xử lý xung đột gia đình (trực tiếp lẫn qua đài phát thanh) cho nhiều trường hợp người trong nhà kiện nhau tranh di sản người chết. “Gần đây nhất là trường hợp hỏi trên đài của một người dân Trà Vinh. Mẹ anh này khoảng 50 tuổi, chồng chết đã lâu, có ba con trai, một con gái. Vì đang khoẻ mạnh nên người mẹ chưa lập di chúc, nào ngờ thình lình bà bị tai nạn giao thông qua đời, để lại một khoản tiền tiết kiệm mấy tỉ trong ngân hàng và ngôi biệt thự mà đại gia đình đang ở chung. Giờ mấy người trong nhà tranh giành nhau theo kiểu cạn tàu ráo máng, đánh nhau đến phải nhập viện…”, ThS Hùng kể.

Luật sư Nguyễn Thị Hồng Trang, đoàn Luật sư TP.HCM cho biết những vụ kiện giữa thân nhân người chết với nhau rất thường gặp trong tư vấn luật: “Có trường hợp, cha mẹ chồng chị này có năm người con nhưng họ sống với con trai út. Sau khi ông bà qua đời, người con út làm thủ tục xin cấp giấy đỏ và được đứng tên trên mảnh đất nông nghiệp gần 36.000m2 cha mẹ để lại. Sau đó, người con út bị tai nạn chết. Số đất nói trên bị bán một phần, chỉ còn hơn nửa. Anh chị chồng của chị này kiện em dâu ra toà vì cho rằng người con út chỉ thay mặt anh chị quản lý di sản cha mẹ chứ không có toàn quyền sử dụng đất. Toà bác yêu cầu các nguyên đơn, họ kháng cáo, toà tuyên y án sơ thẩm. Hiện họ vẫn tiếp tục gửi đơn ra TAND tối cao để mong được chia một phần mảnh đất nói trên”.

Những tranh chấp như thế không xảy ra nếu các bậc cha mẹ chịu khó viết di chúc

Sống như ngày mai ta chết

ThS Việt Hùng nhận định: “Phần đông người dân chưa có thói quen lập di chúc. Có thể vì không am tường pháp luật, sợ bị đánh giá là quá rạch ròi, sợ các con phân bì khi phân chia không đều, sợ bị con cháu hắt hủi nếu làm thủ tục cho tặng khi còn sống, sợ mất lòng mọi người... Nhưng định đoạt tài sản theo ý mình là việc cần làm”.

Theo luật sư Trang, quan niệm cho rằng sau khi chết tài sản sẽ tự động được chuyển nhượng cho người thừa kế mà không cần di chúc là sai lầm. Trong thực tế, cách phân chia tài sản của người quá cố được định đoạt bởi toà án, dù được quyết định trên cơ sở tâm nguyện của người chết nhưng không có gì đảm bảo mọi sự sẽ diễn ra như ý. Ngoài ra, còn một số rắc rối khác liên quan tới việc thống kê tài sản, lên danh sách những người được hưởng thừa kế, thời hiệu, kết quả thi hành án...

“Nói chung dù được phân xử theo pháp luật cũng chưa hẳn đã đảm bảo đạo lý và sự công bằng. Còn về tình cảm thì khó tránh khỏi sứt mẻ. Vì vậy để tránh phát sinh tranh chấp, huynh đệ tương tàn thì việc chủ động lập di chúc khi còn minh mẫn là việc cần làm, càng chặt chẽ, đầy đủ càng tốt”, luật sư Trang khuyên.

Lập di chúc không chỉ là việc nên làm với người già, gần đất xa trời mà cả với những người trẻ có tài sản. “Dù đã lập di chúc nhưng vẫn có thể sửa đổi, bổ sung, thay thế, huỷ bỏ di chúc bất cứ lúc nào. Người lập di chúc có thể gửi di chúc tại cơ quan công chứng để công chứng viên công bố khi mở thừa kế, hoặc gửi người khác giữ bản di chúc để công bố hoặc giao lại cho người thừa kế. Để đảm bảo tính pháp lý của di chúc, nên nhờ người am hiểu pháp luật hoặc luật sư tư vấn cách viết sao cho hợp pháp, thể hiện đầy đủ nguyện vọng của mình. Cuộc sống luôn có những bất trắc mà chúng ta không thể lường được, vậy nên hãy sống như thể hôm nay là ngày cuối cùng. Cần tạo lập thói quen dự liệu cho trường hợp rủi ngày mai mình qua đời thì những người thân của mình sẽ ra sao. Đó cũng là một giá trị của yêu thương”, luật sư Trang tư vấn.

Võ Khánh Linh

Gia tài cho con là sự giáo dục

Vợ chồng anh Hoàng Văn Hải (35 tuổi) – chị Trương Thị Hằng (34 tuổi)

Anh Hải: Vợ chồng tôi chưa nghĩ đến vấn đề lập di chúc cho con, và chắc hẳn những gia đình cùng lứa tuổi với chúng tôi cũng ít ai đề cập việc này. Không phải vì ngại ngùng, mà vì ai cũng nghĩ mình đã có gì đâu mà lập di chúc. Hơn nữa, thời cuộc xã hội mỗi lúc một thay đổi, chắc gì trong tương lai ta còn giữ được số lượng tài sản mình có. Vợ chồng tôi nghĩ rằng, di chúc quan trọng nhất dành cho con chính là sự dưỡng dục con nên người, là tạo cho con nền tảng vững chắc về kiến thức, nhân cách để con trưởng thành, có những bước đi mạnh mẽ trong tương lai, con tự lo được cho cuộc sống.

Chị Hằng: Tôi cùng quan điểm với chồng. Có khi chúng ta lập di chúc, con cái vô tình biết được, sẽ ỷ lại, không cố gắng phát triển bản thân nữa. Tuy nhiên, mỗi nhà mỗi cảnh, có thể những gia đình khác sẽ chọn cách tạo lập di chúc để an tâm hơn về tương lai của con.

 Nếu có tài sản cũng nên làm di chúc

Vợ chồng anh Nguyễn Quang Vũ Minh (31 tuổi) – chị Đỗ Hạnh Chi (29 tuổi)

Anh Vũ Minh: Người ta không lập di chúc khi còn trẻ vì nhiều lý do: chưa có nhiều tài sản, do yếu tố tâm linh (nhiều người nghĩ lập di chúc có nghĩa thời gian sống gần cạn). Nhưng không ít gia đình khi bố mẹ mất đi, con cái tranh giành tài sản, vì không có sự phân chia rõ ràng từ bậc sinh thành. Việc lập di chúc nên hay không tuỳ quan điểm mỗi người, mỗi gia đình. Nếu vợ chồng tôi có nhiều tài sản, chắc cũng sẽ nghĩ đến việc lập di chúc, phân chia cho các con.

Chị Hạnh Chi: Việc lập di chúc còn thể hiện sự đồng lòng của cả hai vợ chồng. Bản di chúc còn là mối ràng buộc, giúp hôn nhân gia đình vững bền. Hơn nữa, dựa vào bản di chúc, hai vợ chồng sẽ cố gắng làm việc, tích luỹ để tạo nền tảng kinh tế cho con sau này. Tất nhiên, chúng ta cũng không thể vì yên tâm có bản di chúc mà quên phần dạy dỗ con cái.