Phải truyền kinh nghiệm và trao quyền cho lớp trẻ

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười nói với TS: "Không ai có thể tự nhận mình tất cả đều là hay, là đẹp... Người già phải trao truyền kinh nghiệm sống và đấu tranh cách mạng cho tuổi trẻ, đồng thời làm gương cho trẻ noi theo. Ngược lại, trẻ phải tiếp thu, vận dụng những kinh nghiệm của người già" để xây dựng, phát triển, bảo vệ đất nước.

Bài 1: Không có chuyện lớp trẻ ngày nay quay lưng với quá khứ!

"Phải nhấn mạnh rằng thế hệ trẻ nước ta đang tiếp nhận và phát huy truyền thống, chứ không phải là quay lưng lại với quá khứ. Tuy nhiên, quan hệ giữa cái chung và cái riêng ở mỗi thời kỳ lịch sử cũng có tính đặc thù.

Không thể nói trước đây tất cả đều vì cái chung, không có cái riêng. Trước kia, khi kháng chiến cứu nước thì cái chung phải đặt lên trên hết, trước hết. Ngày nay, trong xây dựng hoà bình, lấy phát triển kinh tế làm nhiệm vụ trung tâm, thì lại phải kết hợp hài hoà ba lợi ích (lợi ích chung toàn xã hội, lợi ích tập thể, bộ phận cộng đồng, lợi ích cá nhân) để tạo nên động lực mạnh mẽ.

Thế hệ đương thời phải đem trí tuệ, tài năng xây dựng đất nước đàng hoàng hơn, to đẹp hơn như Bác Hồ hằng mong ước, từ đó đời sống từng người mới được nâng lên", nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười trao gửi trọng trách xây dựng, phát triển đất nước đến thế hệ trẻ Việt Nam, trong buổi trò chuyện với TS.

Tổng Bí thư Nông Đức Mạnh tặng hoa chúc thọ nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười ngày 1/2/2007. (Ảnh: VNA)

Và ông cũng không hề giấu những ưu tư:

Theo đánh giá của ông, so với thế hệ thanh niên trước, trong lối sống và đạo lý của lớp trẻ ngày nay có điểm nào giống, điểm nào khác? Đâu là điểm mạnh, đâu là điểm yếu?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Thanh niên là lực lượng rất đông đảo trong nhân dân, có mặt trong các giai tầng xã hội và trong khắp các lĩnh vực hoạt động của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Đảng ta có trách nhiệm trực tiếp tổ chức, lãnh đạo thanh niên. Đó là một trách nhiệm nặng nề nhưng rất vẻ vang. Mọi thành tựu cũng như yếu kém của thanh niên đều không tách rời trách nhiệm của Đảng.

Trong thời kỳ cách mạng hiện nay thanh niên vẫn phát huy được các truyền thống của ông cha trên mọi lĩnh vực hoạt động, bắt nhịp nhanh với công cuộc đổi mới. Đặc biệt có đóng góp tích cực trong lĩnh vực khoa học – công nghệ, thích nghi nhanh với lối sống phù hợp công nghiệp hoá, hiện đại hoá.

Tuy nhiên, trong hoàn cảnh mới, điều kiện mới, cuộc sống mới, thanh niên có nhu cầu, lợi ích không hoàn toàn giống với cha anh họ. Thí dụ việc học, việc làm, rèn luyện thân thể, vui chơi giải trí, hoạt động sáng tạo…có những nét mới để tiến kịp với thời đại hiện nay (cách mạng khoa học – công nghệ, cách mạng tin học, số hoá…).

Do đó, đòi hỏi Đảng và Nhà nước ta tạo điều kiện cho thanh niên học tập, rèn luyện, giải quyết việc làm để thanh niên ngày càng cống hiến nhiều cho Tổ quốc.

Tuy nhiên quan niệm sống của một bộ phận thanh nhiên còn lệch lạc, một bộ phận thanh niên có lối sống theo “chủ nghĩa thực dụng”, theo “xã hội hưởng thụ”, một bộ phận thanh niên bản lĩnh chính trị non kém, dễ bị kích động, tham gia các hoạt động trái pháp luật, tình hình tội phạm và mắc các tệ nạn xã hội trong thế hệ trẻ có nhiều chiều hướng gia tăng, nhất là tệ nạn ma tuý, mại dâm, HIV/AIDS.

Hai tiêu chí thường được nhắc đến khi đánh giá một con người ở VN là "vừa hồng, vừa chuyên". Trong bối cảnh hiện nay, khái niệm "hồng" và "chuyên" theo ông nên được hiểu như thế nào?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Đúng là hai tiêu chí nhưng thống nhất làm một, thường được nhắc đến khi đánh giá một con người ở Việt Nam là “vừa hồng, vừa chuyên”.

Hiện nay và mãi sau này, khái niệm này còn nguyên giá trị, không thay đổi. Bác Hồ nói “Đảng phải bồi dưỡng cho thanh niên thành lớp người kế tục sự nghiệp cách mạng “vừa hồng, vừa chuyên”.

“Hồng” và “chuyên” luôn phải gắn liền với nhau. Nói cách khác, đây chính là “Đức” và “Tài”, có mối quan hệ khăng khít, chặt chẽ, biện chứng. Bác Hồ nói “đức, tài đều quan trọng. Đức là gốc”. Đó cũng là quan niệm truyền thống rất tốt đẹp của dân tộc ta về giá trị con người Việt Nam.

Phấn đấu “vừa hồng, vừa chuyên” là cần thiết đối với mọi người, mọi cán bộ, nhưng càng đặc biệt quan trọng đối với thanh niên, vì thanh niên là rường cột trong xây dựng nước nhà.

"Người già phải trao truyền kinh nghiệm sống và làm gương cho trẻ noi theo"

Với cương vị nguyên là Tổng Bí thư, ông nhìn nhận như thế nào về việc trẻ hóa đội ngũ lãnh đạo Nhà nước hiện nay? Đồng thời, theo ông, cần làm gì để phát huy hơn nữa “việc trao quyền cho lớp trẻ” như vậy?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Trẻ hoá đội ngũ cán bộ lãnh đạo Nhà nước là một yêu cầu khách quan đã được Đảng ta nhiều lần nhấn mạnh. Tuy nhiên, việc trẻ hoá này phải có kế hoạch, có bước đi thích hợp nhằm đảm bảo tính liên tục, tính kế thừa. Đồng thời, phải thực hiện việc trẻ hoá một cách đồng bộ từ Trung ương đến cơ sở.

Bác Hồ dạy: “Thanh niên là là người tiếp sức cách mạng cho thế hệ thanh niên già”. Vì vậy, thực hiện lời Bác là phù hợp với quy luật phát triển của đất nước trong tình hình hiện nay.

Điều tôi quan tâm là phải tích cực khẩn trương đào tạo đội ngũ cán bộ này trở thành những người có tư cách, phẩm chất và năng lực quản lý. Đồng thời họ phải là những người được nhân dân tin yêu.

Và, như cha ông thường nói “khôn đâu đến trẻ, khoẻ đâu đến già”. Tính nhạy bén, sức trẻ luôn là ưu thế, nhưng kèm theo đó sẽ là sự non về kinh nghiệm. Vậy, chúng ta phải làm gì để có thể kết hợp cả 2 sức mạnh trên để đưa đất nước tiến nhanh, tiến kịp với thế giới trong xu thế hội nhập hiện nay?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Ông cha ta có câu “Tre già măng mọc”, “Con hơn cha là nhà có phúc”, đấy là chân lý. Bác Hồ dạy: “Trẻ khôn hơn già mới là tốt”.

Theo tôi, mối quan hệ giữa hai thế hệ trẻ, già cần tuân theo chân lý vừa nói trên. Già phải trao truyền kinh nghiệm sống và đấu tranh cách mạng cho tuổi trẻ, đồng thời làm gương cho trẻ noi theo. Ngược lại, trẻ phải tiếp thu, vận dụng những kinh nghiệm của người già, đồng thời phải năng động, nhạy bén, sáng tạo và mạnh mẽ quyết đoán trong những hoàn cảnh và tình huống mới.

Thưa ông: Rào cản của sự phát triển luôn là tư duy. Chẳng hạn, rất nhiều ý kiến bàn luận trên báo chí hiện nay cho rằng bên cạnh những đức tính tốt, thì người Việt cũng không thiếu tính xấu: níu áo, kéo chân,… “Sửa mình để bay lên” rõ ràng là một hướng đi tất yếu, nhưng không hề dễ. Ông nhìn nhận sao về vấn đề này?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Không ai có thể tự nhận mình tất cả đều là hay, là đẹp. “Sửa mình” là yêu cầu tất yếu và phải làm thường xuyên.

Triết lý nho học phương Đông cũng từng có câu: “Tu thân - Tề gia - Trị quốc – Bình thiên hạ”. Trong đó, “tu thân" được xếp hàng đầu.

Ngầm ý của người xưa là: có “tu” được thân mới “tề” được gia; có “tề” được gia mới “trị” được quốc; có “trị” được quốc mới đến “bình” thiên hạ. Tôi cho rằng, mệnh đề này rất có giá trị về ý nghĩa phương pháp luận cho tư duy và hành động của chúng ta ngay trong thời hiện đại hiện nay.

Dân tộc Việt Nam tự hào về những truyền thống tốt đẹp mấy nghìn năm. Nhưng bên cạnh đó, do đặc điểm tự nhiên, điều kiện lịch sử, hoàn cảnh sống, chúng ta cũng thừa nhận có những điều hạn chế còn ăn sâu trong nếp nghĩ, cách làm. Rõ nhất là: Tư duy và nếp sống công nghiệp, ý thức tuân thủ pháp luật, năng lực tư duy lý tính…và có rất nhiều điều như các bạn biết và sách báo đã nói đến.

Thế giới hiện nay với sự phát triển mạnh mẽ của khoa học kỹ thuật, nền kinh tế tri thức và hội nhập là xu thế tất yếu, mang tính toàn cầu. Trong nước, chúng ta đã tổng kết 20 năm đổi mới, có nhiều việc đã làm được, nhưng cũng còn nhiều việc chưa làm được.

Đại hội X của Đảng khẳng định “Đẩy mạnh toàn diện công cuộc đổi mới”, vậy từng cá nhân cũng như cả hệ thống chính trị và xã hội ta phải quan tâm “sửa mình” hơn nữa, đặc biệt là lớp trẻ.

Tôi rất đồng tình với một số phong trào mới trong lớp trẻ hiện nay, trong đó tựu trung lại là đề cao yếu tố tình nguyện và sáng tạo. Sáng tạo là phẩm chất tự thân của lớp trẻ, đó cũng chính là cách lớp trẻ “sửa mình” một cách tích cực nhất.

Tôi mong đoàn kết, sáng tạo, xung kích, tình nguyện, độc lập, tự chủ, tự cường sẽ làm những phẩm chất ngời sáng của tuổi trẻ Việt Nam như là hành trang mang theo trong quá trình hội nhập quốc tế.

Đồng thời, đấu tranh khắc phục các tính xấu không dễ dàng, nhất là khi các tính xấu ấy đã trở thành thói quen trong con người. Con đường khắc phục, theo tôi là phải thực hiện tốt tự phê bình và phê bình một cách trung thực, thẳng thắn, không né tránh, nể nang.

Nếu mọi người đều ra sức “sửa mình" thì xã hội ngày một tốt lên; tất cả mọi người nên hiểu và nên làm như thế.

Cuối cùng, với cương vị nguyên là một Tổng Bí thư, để đưa ra một lời khuyên cho thế hệ ngày nay góp sức cùng đưa đất nước cất cánh, ông sẽ truyền đạt những gì? Với tư cách là một người có tuổi, nếu lớp trẻ ngày nay cần ở ông 1 lời khuyên bảo, ông sẽ nói với họ những gì?

Nguyên Tổng Bí thư Đỗ Mười: Bác Hồ nói “Thanh niên là rường cột của nước nhà”. Đảng ta luôn coi thanh niên có vị trí, vai trò hết sức quan trọng trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Ngoài sự quan tâm, chăm lo, giáo dục, bồi dưỡng của Đảng, Nhà nước và toàn xã hội, thế hệ trẻ cần rèn luyện, phấn đấu nâng cao nội lực, lấy sức ta giải quyết cho ta, không ỷ lại bên ngoài, tận dụng thời cơ, vượt qua thách thức, thực hiện tốt vai trò “rường cột” trong thời kỳ mới.

Tôi mong thế hệ trẻ nước ta ra sức học tập, rèn luyện, tu dưỡng theo lời dạy của Bác Hồ, trở thành con người phát triển toàn diện, có đạo đức, có trí tuệ, có sức khoẻ, góp phần tích cực nhất cho tương lai sáng lạn của đất nước, thực hiện thắng lợi mục tiêu lý tưởng cao đẹp là độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội.

Với cương vị là người cao tuổi, tôi mong thế hệ trẻ kế tục xứng đáng với thế hệ cha anh, với đất nước và dân tộc anh hùng mấy ngàn năm văn hiến. Muốn vậy, mỗi người hãy tôi luyện đủ đức, tài, biết sống đẹp và cống hiến hết mình cho nhân dân, cho Tổ quốc.

Tôi cũng mong thế hệ trẻ hôm nay luôn luôn hiếu thảo với ông bà, cha mẹ, thân thiết và giúp đỡ bạn bè, dìu dắt đàn em thân yêu, dang tay đoàn kết với thế hệ trẻ các nước, phấn đấu cho một thế giới hoà bình, hữu nghị, hợp tác, phát triển và một môi trường sống lành mạnh.

Xin trân trọng cám ơn nguyên Tổng Bí thư về cuộc trò chuyện cởi mở, chân tình này.

• TS