Bóng đá của dòng sông xanh

Karel Bruckner

TTCN - Danube là một dòng sông dài, chảy qua hoặc lượn quanh nhiều quốc gia ở Trung Âu, con sông xanh mà âm nhạc của dòng họ Strauss đã làm cho bất tử, lúc thì lặng lờ trôi, lúc lại cuồn cuộn lôi cuốn như điệu valse quay cuồng.

Điều lý thú là con sông Danube ấy cũng đã đi vào lịch sử bóng đá, khi tên của nó gắn liền với phong cách chơi của các nước bên bờ sông, nhất là của Áo, Hungary và Tiệp Khắc

Nền “bóng đá của miệt sông Danube” mang hai đặc điểm. Một, nó xuất phát từ những người Scotland đến lập nghiệp đông đảo tại Trung Âu vào cuối thế kỷ 19 chứ không phải từ nước Anh. Hai, phong cách chơi bóng ở đây có gì đó thật ngẫu hứng, khó lòng đoán trước như con nước của dòng sông, khi lững lờ, khi ào ạt…

Một mặt, nhìn theo chiều dài lịch sử, bóng đá ở đây có những bước thăng trầm thật bất ngờ. Áo thường thì chẳng mấy xuất sắc, nhưng trong thập niên 1930 cũng đã cống hiến cho thế giới một đội bóng tuyệt vời được ca ngợi là «đội bóng thần kỳ» («wunder team»).

Hungary cũng bất thần nổi lên như cơn nước lũ trong thập niên 1950, cuốn trôi tất cả địch thủ (thành tích trước World Cup 1954: 24 trận thắng, 4 trận hòa, bị lọt lưới 1 bàn, và ghi mỗi trận trung bình 4 bàn), sau đó «lặn» cho đến nay.

Còn Tiệp Khắc đã hai lần vào chung kết World Cup 1934 và 1962, một lần vô địch Euro 1976 (trên cả hai đội vô địch và á quân thế giới năm 1974 là Đức của Beckenbauer và Hà Lan của Cruyff!), rồi chìm lỉm một thời gian, trước khi hóa thân thành Cộng hòa Czech để đến Bồ Đào Nha lần này trong tư thế đội số 1 có thể đoạt giải.

Mặt khác, nhìn trong cùng một trận đấu, lối chơi của các đội trong vùng cũng theo nhiều nhịp điệu khác nhau, lúc thong dong thư thả, lúc dồn dập ráo riết.

+ + +

Ngòi nổ Milan Baros

Bóng đá xuất hiện ở CH Czech dưới thời đế quốc Áo – Hung. Hai câu lạc bộ lớn của Praha được thành lập cùng năm 1893, và Liên đoàn Bóng đá Czech (CMFS) ra đời vào năm 1901, gia nhập FIFA lần đầu năm 1907 và lần sau năm 1994. Nhờ sự phổ biến của «ceske ulice», một thứ bóng đá đường phố của trẻ em dựa trên tốc độ và sự nhanh nhẹn (thủ đô Praha là nơi mà nhiều đường phố nay vẫn mang bảng cấm chơi đá bóng ngoài đường, bên cạnh bảng cấm đậu xe!), bóng đá Czech phát triển nhanh và sớm đạt được nhiều thành tích.

Năm 1911 Czech đã từng đoạt Cúp châu Âu (lúc ấy còn là nghiệp dư) ở Roubaix (Pháp), trước khi kết hợp với Slovakia để trở thành Tiệp Khắc vào năm 1918.

Với World Cup, Tiệp Khắc đã tham dự vòng chung kết tám lần, đoạt danh hiệu á quân hai lần, năm 1934 tại Ý (trận chung kết Ý – Tiệp: 2-1), năm 1962 ở Chile (Brazil – Tiệp: 3-1), vào đến tứ kết năm 1990 tại Ý.

Nedved - linh hồn của đội CH Czech

Với Giải Euro, Tiệp Khắc tham dự vòng chung kết cũng bôn lần, vô địch năm 1976 ở Nam Tư (Tiệp - Đức hòa 2-2; 5–3 trong đá luân lưu 11m), á quân năm 1966 tại Luân Đôn (Đức – Tiệp: 2-1), đứng thứ ba năm 1960 ở Pháp (thắng Pháp 2-0), thứ ba năm 1980 tại Ý (thắng Ý 9–8 trong đá luân lưu 11m). Với Olympic, Tiệp Khắc cũng đã tham dự vòng chung kết bóng đá sáu lần, đoạt huy chương bạc năm 1964 tại Tokyo (Hungary – Tiệp: 2-1), huy chương vàng năm 1980 ở Moscow (Tiệp - Đức:1-0).

Tuy vậy, từ năm 1993 sau khi nước CH Czech được tái lập, đội tuyển bóng đá Czech chưa đạt được thành tích gì đáng kể tại World Cup: thất bại cả hai lần trong cuộc chạy đua đoạt vé đến Pháp năm 1998 và sang Hàn Quốc – Nhật năm 2002. Nhưng với Cúp Euro, CH Czech đoạt chức á quân năm 1996 ở Luân Đôn (Đức – Czech: 2–1), dù không qua được vòng 1 năm 2000 ở Bỉ - Hà Lan.

Chính vì vậy mà lần thứ ba này, với một đội bóng được coi là ứng viên nặng ký, CH Czech nôn nóng (và đã chứng tỏ họ hoàn toàn có khả năng) thực hiện giấc mộng lớn của các nước nhỏ và “mới”: trở thành vô địch các quốc gia châu Âu trong bối cảnh các đại cường bóng đá thi nhau rơi rụng…

Để đạt được mục đích, kỳ này CH Czech đã động viên tất cả mọi tiềm lực. Một đội bóng tập hợp được cả ba thế hệ cầu thủ: lớp cựu binh từ Euro 1996 (Nedved, Smicer, Poborsky), thế hệ đương thời và lớp trẻ đã đoạt Cúp Euro Triển vọng ở Pháp năm 2002 (Cech, Jiranek, Grygera, Vachousek, Rozehnal, Hubschman và Baros).

Nghĩa là một đội bóng trẻ nhưng không thiếu kinh nghiệm, đặt dưới sự dẫn dắt của một huấn luyện viên từng trải và nhiều tài năng dù chưa nổi tiếng lắm ở nước ngoài: Karel Bruckner chủ yếu chỉ hành nghề trong nước. Ông đã dẫn dắt hai câu lạc bộ bản xứ trước khi được giao vai trò huấn luyện viên hai đội tuyển U-23 và U-21. Sau khi CH Czech thất bại trong cuộc chạy đua đoạt vé tham dự World Cup 2002 ngay từ vòng loại, Bruckner được bổ nhiệm vào ghế huấn luyện viên trưởng tuyển quốc gia.

Khi nghe những lời than thở của Nedved (“Đây có lẽ là dịp cuối cùng để Smicer, Poborsky và bản thân tôi chiến thắng trong một cuộc thi đấu lớn”) và Smicer (“Chúng tôi chưa bao giờ và có lẽ sẽ chẳng bao giờ tham dự một World Cup nào được nữa”), Bruckner tuyên bố: “Tôi đã xây dựng đội bóng này để nó chín tới vào kỳ World Cup 2006 ở Đức, tại đó các cầu thủ lớn tuổi có thể chấm dứt sự nghiệp trong vinh quang”.

Và để trấn an lớp trẻ, ông khẳng định: “Khi có hai cầu thủ tương đương cho cùng một vị trí, tôi luôn chọn người trẻ hơn”. Hai lời hứa không nhất thiết mâu thuẫn nhưng cũng chẳng dễ thực hiện song song. Mặt khác, Bruckner còn là một huấn luyện viên tinh tường về chiến thuật, quản lý đội hình và sức chơi.

Trong bốn trận vừa qua, ông đã tìm ra giải đáp cho các bài toán khó do bốn địch thủ hoàn toàn khác nhau về tầm vóc cũng như tham vọng đặt ra, dù bị dẫn trước ba lần và một lần chơi với đội hình 2. Một trận chung kết mà nhiều người tiên đoán giữa đội CH Czech của Bruckner và Bồ Đào Nha của Scolari - một cáo già chiến thuật khác - sẽ vô cùng hứng thú và bổ ích về mặt đấu pháp.

VÕ QUANG HÀO