PMU, chủ đầu tư, tư vấn và nhà thầu cùng rút ruột công trình

Quốc lộ 2 do PMU 18 làm đại diện chủ đầu tư

Một công trình có rất nhiều cơ quan chuyên môn giám sát: giám định chất lượng, kế hoạch - đầu tư, tư vấn giám sát, chủ đầu tư (Bộ Giao thông vận tải). vì thế, một mình nhà thầu và đại diện chủ đầu tư (PMU) sẽ chẳng làm được gì nếu không có sự đồng thuận của các cơ quan này.

Kỹ sư Nguyễn Tuấn An, từng có một thời gian dài tham gia xây dựng các công trình giao thông cho biết: "Có nhiều gói thầu được bỏ với giá rất thấp. Đó là một thủ thuật, người ta cứ bỏ giá thấp, sau này sẽ thông đồng với tư vấn, đại diện chủ đầu tư và các cơ quan chuyên môn để điều chỉnh lại kỹ thuật. Tất nhiên là việc điều chỉnh kỹ thuật này luôn luôn đi kèm với việc điều chỉnh vốn đầu tư, mà chỉ có điều chỉnh theo hướng tăng chứ không bao giờ điều chỉnh giảm đi".

Chưa có thống kê chính xác nhưng qua các dự án lớn, giao thông vận tải có lẽ là ngành đứng đầu về việc hay thay đổi, điều chỉnh lại thiết kế kỹ thuật. Thực tế đã có những gói thầu, sau khi điều chỉnh thiết kế kỹ thuật, số tiền đầu tư đã tăng thêm hàng trăm tỉ đồng. Tất nhiên là tiền tỉ này sẽ được rải đều, vào công trình thì ít, vào các bên tư vấn, đại diện chủ đầu tư (PMU) và chủ đầu tư (lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải) là chủ yếu.

Tại gói thầu N1 của Dự án khôi phục và cải tạo quốc lộ 1A (Hà Nội - Lạng Sơn), chi phí của các hạng mục chính do thay đổi thiết kế đã lên đến gần 40 tỉ đồng, các gói thầu khác của dự án này đều tăng hàng chục tỉ đồng so với thiết kế ban đầu. Chuyện phê duyệt giá vật liệu xây dựng, khai khống khối lượng đào đắp cũng phải có sự thông đồng của các bên. Được đánh giá là một chuyên gia trong lĩnh vực xây dựng cơ bản của ngành, ông Nguyễn Việt Tiến thừa biết giá 1m3 cát năm 2001 chỉ có 7.000-8.000 đồng nhưng ông vẫn đồng ý với đề nghị của nhà thầu, của PMU phê duyệt với mức 17.000 đồng/m3. Riêng việc này thôi, Nhà nước cũng đã mất hàng chục tỉ đồng. Do nền đất yếu, đơn vị thiết kế đoạn đường Bắc Ninh - Chí Linh (quốc lộ 18) đã yêu cầu phải dùng loại cát hạt thô, đạt tiêu chuẩn AASHTO-88 của Mỹ (Hiệp hội cầu đường Hoa Kỳ) để đắp nền. Chủ đầu tư (Bộ Giao thông vận tải) đã chấp nhận và phê duyệt với mức giá 51.925 đồng/m3. Gói thầu Bắc Ninh - Chí Linh được khởi công ngày 1.7.2000. Khi thi công, nhà thầu đã tự ý thay đổi - thay vì phải sử dụng loại cát hạt thô lẫn sỏi như đã được phê duyệt, họ đã sử dụng cát đen hạt mịn. So với cát hạt thô lẫn sỏi, giá thành của loại cát hạt mịn thấp hơn rất nhiều, chỉ 6.000 - 7.000 đồng/m3. Theo thiết kế, khối lượng cát dùng để đắp nền cho đoạn đường này lên đến gần 1 triệu m3. Việc đắp nền diễn ra không chỉ ngày một, ngày hai mà xong. Vì thế, sự gian dối của nhà thầu chắc chắn sẽ không qua mắt được tư vấn giám sát, cơ quan giám định chất lượng công trình, đại diện chủ đầu tư (PMU 18).

Theo tài liệu chúng tôi có được, trước khi triển khai việc này, PMU 18, tư vấn và nhà thầu đã có cuộc họp bàn, nhất trí việc thay đổi loại vật liệu này. Mọi việc sẽ trôi chảy và hàng chục tỉ đồng tiền chênh lệch giá giữa hai loại cát sẽ chảy vào túi các cá nhân, còn chất lượng công trình bị ảnh hưởng là đương nhiên. Khi hiện tượng tiêu cực này được một số người phát giác, chủ đầu tư (Bộ Giao thông vận tải) và cơ quan giám định chất lượng công trình của bộ lại khẩn trương giúp nhà thầu, PMU 18 hợp thức hóa các sai phạm trên. Cục trưởng Cục Giám định chất lượng và quản lý công trình giao thông ký thông báo, khẳng định: "Quyết định thay đổi của tư vấn về thay đổi này là phù hợp về mặt kỹ thuật, đảm bảo chất lượng". Theo quy định, trong trường hợp thay đổi vật liệu phải báo cáo với chủ đầu tư, chủ đầu tư có trách nhiệm kiểm soát chất lượng của vật liệu. Ở đây được lãnh đạo bộ bật đèn xanh, nhà thầu và PMU đã làm trái với quy định trên. Sau khi sử dụng vật liệu sai, bị người dân lên tiếng, nhà thầu và PMU mới báo cáo Bộ, dĩ nhiên lãnh đạo Bộ đã đồng ý.

Trong lĩnh vực xây dựng, đến nay chúng ta đã xây dựng được một hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật tương đối đầy đủ, quy định rõ trách nhiệm, nhiệm vụ của nhà thầu, tư vấn, chủ đầu tư... Một lãnh đạo của Cục Giám định chất lượng (Bộ Xây dựng) khẳng định: "Nếu tư vấn, giám định, chủ đầu tư làm đúng các quy định đã được ban hành thì không bao giờ xảy ra tiêu cực". Vấn đề ở đây là con người. Ở một ngành có những người như Bùi Tiến Dũng đứng ở vị trí lãnh đạo, không xảy ra tiêu cực mới là chuyện không bình thường!

Xuân Toàn - Thanh Niên