Ngành tòa án không muốn thay đổi trình tự xét hỏi

Quy định mới của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự - đặt HĐXX vào vị trí trọng tài, kiểm sát viên, luật sư giữ vai trò tranh tụng chính - đang gặp nhiều ý kiến phản đối từ phía các đại biểu công tác trong ngành tòa án. Tại buổi thảo luận tổ sáng 24/5, họ đều cho rằng để HĐXX giữ vai trò chính trong xét hỏi như hiện tại không vướng mắc gì.

Chánh án Phạm Quý Tỵ: "Tranh tụng theo Nghị quyết 08 có nghĩa là tranh cãi giữa kiểm sát viên và luật sư trong phần tranh luận. Phần xét hỏi chưa có tranh tụng".

Bộ luật Tố tụng hình sự hiện hành quy định phiên tòa được bắt đầu bằng việc tòa kiểm tra căn cước. Sau đó đại diện viện kiểm sát giữ quyền công tố đọc cáo trạng. Phần xét hỏi chủ yếu do HĐXX tiến hành để kiểm tra toàn bộ chính chính xác về các tình tiết, chứng cứ. Chỉ đến phần tranh luận mới có ý kiến qua lại giữa công tố viên và luật sư, HĐXX ngồi nghe, điều hành tranh luận. Đại biểu Phạm Quý Tỵ, Chánh án TAND Hà Nội, nói: “Trình tự xét hỏi như trên chưa có gì vướng mắc. Nghị quyết 08 yêu cầu việc phán quyết phải căn cứ chủ yếu vào kết quả tranh tụng tại tòa. Như vậy chỉ cần phối hợp xét hỏi với tranh tụng ở phần tranh luận là được”.

Đại biểu Lê Thị Nga, Phó chánh án TAND thành phố Thanh Hóa, cũng có quan điểm tương tự: “Tôi thiên về quan điểm tranh tụng chỉ nằm trong phần tranh luận. Điều này cũng phù hợp với thực tiễn tố tụng của ta là kết hợp cả xét hỏi và tranh luận. Trình tự xét hỏi trong bộ luật hiện hành đã hợp lý. HĐXX hỏi chính là thực hiện điều tra công khai tại tòa, thẩm tra chứng cứ có trong hồ sơ. Tòa chỉ xét xử, không điều tra, nay lại không được hỏi, chỉ ngồi nghe thì khó phán quyết đúng đắn được”.

Lập luận của các đại biểu ngành tòa án đều cho rằng dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi đã cho phép kiểm sát viên làm thông khâu điều tra, truy tố, xét xử, tham gia vào nhiều hoạt động điều tra. Nắm vững nội dung vụ án như vậy thì ra tòa, kiểm sát viên không cần phải xét hỏi nhiều nữa.

Về khái niệm “tranh tụng” nêu trong Nghị quyết 08, các đại biểu này cho rằng chỉ cần thể hiện rõ ở phần tranh luận giữa kiểm sát viên và luật sư. Kiểm sát viên giữ quyền công tố cần được mở rộng quyền theo hướng được thay đổi tội danh, thay đổi hình phạt, mức bồi thường, chấp nhận hay không chấp nhận các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ mới... Kiểm sát viên sẽ không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cáo trạng, hồ sơ vụ án và quan điểm của hội đồng kiểm sát như hiện nay nữa.

Đại biểu Nguyễn Ngọc Đào: "Chỉ các nước Hồi giáo mới có kiểu tố tụng xét hỏi giống ta".

Một số đại biểu không chấp nhận cách lập luận trên. Tiến sĩ sử học Nguyễn Ngọc Đào nói: “Tôi không tán thành với ý kiến anh Tỵ, rằng trình tự xét hỏi hiện nay là tốt. Thực tế xét xử lâu nay án oan sai rất nhiều, trong khi lập luận bào chữa của luật sư luôn bị tòa bác”. Ông tán thành với sửa đổi trong dự thảo, và đề nghị bổ sung quyền bị cáo được mời nhân chứng. “Giả sử tôi là bị cáo, ra tòa tôi phải được quyền mời nhân chứng - người mà tôi cho rằng chỉ họ mới khách quan”.

Thiếu tướng Phạm Chuyên: "Tôi ủng hộ luật sư tham gia từ đầu giai đoạn điều tra".

Đại biểu Phạm Chuyên, người nhiều năm làm Giám đốc Công an Hà Nội, cũng tán thành với quy định đảm bảo quyền tham gia từ giai đoạn điều tra của luật sư. Ông cho rằng Bộ luật Tố tụng hiện hành chỉ phù hợp thời chiến, tức có thể chấp nhận “án tại hồ sơ”. Nhưng thời bình cần thay đổi để đảm bảo dân chủ trong tố tụng mà tranh tụng là trung tâm. Theo ông, việc nghị án nên ghi rõ là “chỉ được” - chứ không phải “chủ yếu” - dựa vào kết quả tranh tụng. Tất cả các chứng cứ buộc tội và gỡ tội phải được đưa ra tranh luận công khai, thẩm định tính xác thực tại phiên tòa. Và chỉ những gì đã được cọ xát trong quá trình tranh tụng mới được dùng làm cơ sở nghị án. Vậy mới tránh được oan sai cả về tội danh lẫn mức án.

Theo chương trình kỳ họp này, ngoài buổi thảo luận tại tổ Quốc hội còn 5 buổi thảo luận tập thể tại hội trường về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi.

Nghĩa Nhân