Đại biểu ngành công an băn khoăn về quyền của luật sư

Thảo luận chiều qua về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự, các đại biểu Quốc hội công tác trong cơ quan công an đều tỏ ra nghi ngại trước việc mở rộng phạm vi hoạt động của luật sư trong tố tụng hình sự. Họ cũng băn khoăn với quy định tăng thẩm quyền của VKS trong hoạt động điều tra - hiện vẫn là sân riêng của ngành công an.

Giám đốc Công an tỉnh Đồng Nai Huỳnh Văn Hoàng cho rằng không nên để luật sư tham gia từ khi thân chủ bị bắt, hay khi khởi tố bị can. Bởi như vậy sẽ gây khó khăn cho công tác điều tra, không giữ được bí mật của vụ án. Đại biểu Đinh Hoài Bắc (tỉnh Quảng Ngãi) cùng quan điểm đó: “Mở rộng quyền bào chữa đến đâu, khâu nào cần nghiên cứu kỹ. Bởi bào chữa viên cũng thiếu, và điều tra viên còn yếu”. Hai đại biểu này cùng đề nghị không cho luật sư sao chép tài liệu vụ án trong quá trình điều tra như dự luật, bởi “đang điều tra thì là tài liệu bí mật nhà nước”. Luật sư chỉ được tiếp cận hồ sơ vụ án khi kết thúc điều tra, chuyển sang VKS truy tố, đồng thời phải chịu trách nhiệm khi để lộ bí mật điều tra.

Dự luật trình Quốc hội phân nhiều quyền hơn cho VKS trong quá trình điều tra vụ án. Như viện trưởng, phó viện trưởng được quyền phê chuẩn, không phê chuẩn các quyết định của cơ quan điều tra, quyết định áp dụng, thay đổi, hủy bỏ biện pháp ngăn chặn; kiểm sát viên được đề ra yêu cầu điều tra, kiểm sát hoạt động điều tra... Trường hợp không đồng ý, điều tra viên vẫn phải chấp hành và chỉ có thể khiếu nại lên VKS cấp trên. Thiếu tướng Trịnh Xuân Thu, Giám đốc Công an tỉnh Thanh Hóa nhận xét: “Quy định như dự luật thì VKS là cấp trên của cơ quan điều tra”. Đây cũng là vấn đề mà trung tướng Nguyễn Khánh Toàn, Thứ trưởng thường trực Bộ Công an băn khoăn.

Mở rộng thẩm quyền xét xử cho tòa án cấp huyện đến giờ vẫn là chuyện đau đầu các nhà làm luật. Kỳ họp năm 2001, vấn đề này từng được đưa ra nhưng đã bị Quốc hội bác . Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Văn Yểu thừa nhận vấn đề này, và nhắc các đại biểu rằng đây là điểm rất quan trọng cần bàn luận kỹ. Ông cũng nói ý của ban soạn thảo là mở rộng nhưng thực hiện có lộ trình.

Tuy nhiên, năng lực hạn chế của các cơ quan tố tụng cấp cơ sở này vẫn làm nhiều đại biểu không yên tâm. Theo báo cáo của VKSND Tối cao, đến cuối năm 2002, tòa án cấp huyện vẫn còn thiếu hơn 1.000 thẩm phán, so với chỉ tiêu biên chế là hơn 3.500 người. Điều tra viên cả nước có gần 10.000 thì hơn một nửa chỉ có trình độ sơ cấp, và hầu hết công tác ở cấp huyện. Điều kiện cơ sở vật chất của các cơ quan khác như lực lượng trinh sát, kỹ thuật hình sự, giám định, nhà tạm giữ, tạm giam ở cấp cơ sở này rất nghèo nàn. Đại biểu Đinh Hoài Bắc nói: “Đề nghị giữ nguyên như luật hiện hành, tức tòa án cấp huyện chỉ xét xử các vụ án có mức án 7 năm tù trở xuống. Sau này củng cố đến đâu thì tăng tới đó”. Ông Bắc cùng ông Hoàng còn cho rằng nếu tăng thẩm quyền cho điều tra viên triệu tập, hỏi cung bị can, thì cũng chỉ nên tăng với những người có trình độ trung cấp trở lên.

Theo tờ trình của VKSND Tối cao - cơ quan chủ trì soạn thảo dự luật, hiện có 5 vấn đề lớn còn ý kiến khác nhau: Thẩm quyền của cơ quan điều tra và những cơ quan được giao tiến hành một số hoạt động điều tra; chức năng nhiệm vụ của VKS trong tố tụng hình sự; thẩm quyền của tòa án; việc tham gia tố tụng của người bào chữa; thay đổi bổ sung các biện pháp ngăn chặn. Tất cả sẽ tiếp tục được Quốc hội đào xới kỹ trong 2 ngày tới. Dự luật sẽ được điều chỉnh tiếp để có thể thông qua vào kỳ họp Quốc hội cuối năm.

Nghĩa Nhân