Cần mạnh dạn tăng thẩm quyền cho tòa cấp huyện

Nhiều đại biểu ngành công an muốn độc lập hơn trong công tác điều tra.

Đó là ý kiến chung hôm nay của các đại biểu trong buổi thảo luận tập thể thứ hai về dự án Bộ luật Tố tụng hình sự. Bởi nếu tiếp tục vin lý do cơ quan tố tụng cấp huyện còn yếu, khó đảm đương nhiệm vụ để trì hoãn tăng thẩm quyền, thì 5 hay 10 năm nữa cũng chưa thể thực hiện nguyên tắc 2 cấp xét xử.

Đại biểu Hà Đức Lệnh, một cựu chiến binh ở Bắc Cạn, cho rằng đã đến lúc phải sửa đổi toàn diện Bộ luật Tố tụng hình sự như dự thảo trình Quốc hội. Bởi các vấn đề nêu trong đó đã được đề cập trong nhiều văn bản của Bộ Chính trị như Nghị quyết 08 năm 2001, Chỉ thị 58 năm 2000 về một số vấn đề cấp bách trong công tác tư pháp. Ngay yêu cầu mở rộng thẩm quyền cho tòa án cấp huyện đã được bàn đến từ năm 1997 trong Nghị quyết trung ương 8. Những khó khăn mà một số đại biểu nêu ra thực tế đã kéo dài nhiều năm nay. Đặc biệt những yếu kém về con người trong tòa án, cơ quan điều tra huyện được nhận thức từ lâu, song tới nay vẫn chưa giải quyết. Theo ông Lệnh, nếu tiếp tục không giao thêm trách nhiệm, gây sức ép thì khó có thể cải tổ hệ thống cơ quan tố tụng cơ sở này được.

Về phạm vi mở rộng, hiện có nhiều ý kiến khác nhau. Nhưng theo ông Lệnh, nếu chỉ tăng thẩm quyền xét xử tới các vụ án có hình phạt 10 năm tù trở xuống thì chỉ khoảng 56% vụ án hình sự được xử sơ thẩm ở cấp huyện; nếu lấy mốc 12 năm tù thì lỡ dở, bởi Bộ luật Hình sự hiện hành chỉ có các khung hình phạt tới 3 năm, 7 năm, 10 năm, 15 năm, và trên nữa. Do đó để đạt mục tiêu hầu hết các vụ án hình sự được xử sơ thẩm ở cấp huyện, phúc thẩm ở cấp tỉnh, và TAND Tối cao chủ yếu làm công tác hướng dẫn xét xử, thì phải chọn mốc 15 năm tù, tức khoảng trên 70% tội danh trong Bộ luật Hình sự - như dự luật đề ra.

Tiến sĩ luật học Dương Ngọc Ngưu, người có thâm niên công tác tại TAND Tối cao, cũng tán thành hướng sửa đổi này. Ông cho rằng cán bộ được tổ chức theo công việc, do đó phải giao nhiệm vụ cho tòa án huyện trước trên cơ sở đó mới kiện toàn tổ chức. Tuy nhiên cần xem xét thực tế từng địa phương, bởi có huyện vùng sâu cả năm chỉ xét xử 20 vụ, hầu hết là dân sự. Những nơi khác nhiều việc thì thường cũng đã được bổ sung thẩm phán. Ông đề nghị ban soạn thảo tổng kết nhu cầu củng cố hệ thống cơ quan tố tụng cơ sở để Quốc hội có căn cứ quyết định lộ trình tăng thẩm quyền là 2, 3 hay 5 năm cho phù hợp.

Hôm nay, tiếp tục có nhiều ý kiến khác nhau về những quy định rất cải cách của dự thảo Bộ luật Tố tụng hình sự. Nhiều đại biểu ủng hộ tăng quyền cho luật sư được tham gia từ khi thân chủ bị bắt, được sao chép hồ sơ vụ án ngay trong quá trình điều tra, được tham dự các buổi hỏi cung; hay VKS tham gia sâu vào hoạt động điều tra, thực hiện phê chuẩn với các quyết định quan trọng của cơ quan điều tra như khởi tố, bắt... để đảm bảo quyền dân chủ của công dân, quyền con người. Tuy nhiên một số đại biểu khác cho rằng các quy định trên khó thực hiện, và còn gây khó khăn cho công tác phòng chống tội phạm. Họ cho rằng không thể chỉ chống oan sai, tăng cường dân chủ trong hoạt động tố tụng mà lơi là nhiệm vụ phòng chống tội phạm.

Ngày mai, Quốc hội tiếp tục thảo luận về đạo luật quan trọng này. Các ý kiến của đại biểu sẽ được tiếp thu, chỉnh sửa dự luật để có thể trình Quốc hội thông qua vào kỳ họp cuối năm.

Nghĩa Nhân