Bằng chứng ghi âm khi xét xử: Toà lúng túng, dân thua thiệt

Theo khoản 1 Điều 82 Bộ luật Tố tụng Dân sự (BLTTDS), nguồn của chứng cứ gồm “các tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được”. Theo quy định này, âm thanh xuất phát từ giọng nói cũng được xem là nguồn của chứng cứ. 

“Hắt hủi” bằng chứng ghi âm

Băng ghi âm không giám định được khiến thua kiện hoặc vụ án không thể xét xử được. Bằng chứng ghi âm đang bị “hắt hủi” tại những phiên tòa.

Thua kiện vì tòa không giám định băng ghi âm

Tháng 1.2010, Tòa án Nhân dân (TAND) huyện Hóc Môn xử bị đơn Nguyễn Văn V thua trong một vụ kiện thanh toán nợ vay với ông Nguyễn Thái H và bà Cao Thị M.

Theo tài liệu phiên tòa, ông V có vay của vợ chồng ông H và bà M số tiền là 430 triệu đồng. Theo ông V, ông đã thanh toán hết số nợ trên cho hai vợ chồng ông H gồm 7 đợt trong vòng 2 tháng. Trong đợt thanh toán cuối cùng, ông V cho rằng đã thanh toán 317 triệu đồng cho vợ chồng chủ nợ trước mặt người làm chứng nhưng lại không có biên nhận. 

Tranh chấp bắt đầu khi chừng một tiếng sau khi nhận tiền từ ông V, ông H, bà M quay trở lại cho rằng đã nhận thiếu 40-50 triệu đồng, một tiếng sau họ tiếp tục quay lại thông báo thiếu đến 100 triệu đồng. Không dàn xếp được, hai bên đưa nhau ra tòa. Trong quá trình thu thập chứng cứ, ông V đã được sự hỗ trợ của ông N khi ông N tiếp xúc với bà M và ghi âm lại những trao đổi giữa ông N và bà M về món nợ của ông V.

Tại toà, luật sư bào chữa cho ông V là Võ Vương Quân đã cung cấp cho tòa băng ghi âm nói trên. Luật sư Quân cho rằng có những chi tiết trong băng ghi âm này, kết hợp với hồ sơ và lời khai của nhân chứng sẽ chứng minh rằng thân chủ của ông đã trả hết nợ. Khi trình băng ghi âm ra trước tòa, cả bên nguyên đơn và bị đơn đều không thống nhất về nội dung ghi âm, luật sư đại diện cho nguyên đơn cho rằng băng ghi âm này đã bị cắt xén và nội dung không rõ ràng. Vì vậy, luật sư Quân đã yêu cầu tòa giám định chứng cứ này.

Tuy nhiên, tòa đã bác yêu cầu giám định băng ghi âm khi cho rằng “thiếu cơ sở pháp lý để giám định băng ghi âm”, đồng thời toà cũng không tiến hành đối chất giữa nguyên đơn và người làm chứng, kết quả ông V bị thua kiện.

“Khi nghe tòa tuyên bố không tiến hành giám định bằng chứng ghi âm, tôi đã nói với thân chủ của mình là vụ này chúng ta thua rồi - luật sư Quân kể - sau này, có nhiều thẩm phán từng nói với tôi họ rất ngại khi phải xét xử những vụ án có liên quan đến bằng chứng ghi âm, thường bỏ qua bằng chứng này dù biết sẽ có kháng cáo. Các thẩm phán đều nghĩ cứ đẩy vấn đề giám định này lên cho tòa phúc thẩm giải quyết”.

Không chia tài sản được vì băng ghi âm

Vụ án ly hôn giữa ông Nguyễn Minh T và bà Chống A.M được TAND quận Tân Phú (TPHCM) thụ lý từ ngày 10.7.2009 nhưng cho đến nay họ vẫn là vợ chồng, theo luật pháp, bởi vướng mắc một khối tài sản không giải quyết được. Theo vụ án, nguyên đơn là bà M và bị đơn là ông T có chung một căn nhà. Theo ông T căn nhà này được mua lại từ mẹ của bà M với giá 50 lượng vàng vào năm 2005. Khi mua, mẹ bà M có viết giấy tay với nội dung bán căn nhà cho vợ chồng ông nhưng sau đó giấy này đã bị bà M xé.

Bà M cho rằng căn nhà này do cha mẹ bà đứng tên chủ quyền. Sau khi cha bà qua đời, hai người anh trai bà ủy quyền cho bà phần thừa kế của họ trong căn nhà này. Tài sản này bà M cho rằng là tài sản riêng.

Quanh vụ tranh cãi về căn nhà, ông T đã cung cấp cho tòa một băng ghi âm, theo ông T trong băng ghi âm này có nội dung chứng minh rằng mẹ bà M đã bán ngôi nhà này cho vợ chồng ông chứ không phải tặng như lời bà M khai trước tòa. Sau nhiều lần ra quyết định tạm đình chỉ, tháng 8.2010 TAND quận Tân Phú phải ra quyết định trưng cầu giám định giọng nói của các đương sự trong băng ghi âm do ông T cung cấp.  

Muốn giám định tại Viện KHHS (Bộ CA) tại Hà Nội, buộc các đương sự có tiếng nói trong băng ghi âm phải có mặt tại Viện KHHS để so sánh, đối chiếu mẫu tiếng nói. Điều này là không thể bởi không có luật bắt buộc, cưỡng chế đương sự cung cấp mẫu so sánh giám định. Và vụ án nói trên đến nay vẫn không thể giải quyết được và cũng không biết khi nào có thể giải quyết được tranh chấp này bởi bằng chứng quan trọng là băng ghi âm giọng nói không được giám định.